دسته بندی:
لارینگوتراکئیت عفونی
لارینگوتراکئیت عفونی، بیماری مرتبط با بخش فوقانی دستگاه تنفس ماکیان است که به وسیله گالید هرپس ویروس تیپ 1 (GaHV‐1) ایجاد می شود. همه گیری های این بیماری با علائم تنفسی شدیدی از جمله بالا آوردن خون از دستگاه تنفس، با درگیری بسیار بالا و تلفات متوسط، همراه است.
اهمیت لارینگوتراکئیت عفونی در سلامت انسانی:
هیچگونه شواهدی مبنی بر انتقال ویروس لارینگوتراکئیت عفونی به انسان یا سایر پستانداران وجود ندارد.
عامل بیماری:
طبقه بندی عامل بیماری لارینگوتراکئیت عفونی به شرح ذیل است:
- راسته ی هرپس ویرالز (Order: Herpesvirales)
- خانواده هرپس ویریده (Family: Herpesviridae)
- تحت خانواده آلفا هرپس ویرینه (Subfamily: Alphaherpesvirinae)
- جنس ایلتوویروس (Genus: Iltovirus)
- ویروس گالید هرپس ویروس تیپ 1 (Gallid herpesvirus type 1)
ویروس دارای تقارن 6 وجهی، با پوسته ای پروتئینی و یک پوشینه خارجی است.
تکثیر ویروس لارینگوتراکئیت عفونی:
ویروس در آغاز به غشای سلول می چسبد و از طریق ادغام با آن، وارد سلول می شود. نوکلئوکپسید ویروس در داخل سیتوپلاسم آزاد می شود و به سمت غشای هسته می رود. در آنجا، DNA ویروس از نوکلئوکپسید آزاد می شود و از طریق منافذی که در غشای هسته وجود دارد، به داخل هسته ی سلول راه می یابد و ژنوم ویروسی تکثیر می شود. در انتها، ویروس های تشکیل شده، با فرایند اگزوسیتوز، از سلول آلوده، رها می شوند.
اگرچه ویروس لارینگوتراکئیت عفونی، اولین بار در تخم مرغ جنین دار کشت داده شد، اما می توان آن را در محیط کشت سلولی کبد جنین ماکیان (CELi)، ریه ی جنین ماکیان (CELu) و کلیه جنین ماکیان (CEK) نیز کشت داد.
بروز و شیوع بیماری:
لارینگوتراکئیت عفونی، یک بیماری بسیار مهم در مناطقی است که پرورش طیور را به صورت متراکم انجام می دهند. تمایل به رشد سریعتر جوجه ها در زمان کمتر، پرورش چند گونه از پرنده در کنار یکدیگر، پرورش چند سنی و نبود امنیت زیستی مناسب، همگی از جمله فاکتورهایی هستند که در بروز جهانی لارینگوتراکئیت نقش دارند.
میزبانان طبیعی:
- ماکیان میزبان اولیه ویروس GaHV‐1 هستند.
- عفونت های طبیعی در قرقاول، طاووس و بوقلمون هم وجود دارد.
- به نظر می رسد که گنجشک ها، کبوتران، قمری ها، اردک ها و مرغ شاخدار نسبت به بیماری مقاوم هستند.
بیماری می تواند هم به صورت مستقیم از پرنده ای به پرنده دیگر منتقل شود و هم آنکه به صورت غیر مستقیم از طریق وسایل آلوده، تجهیزات، کارگران مرغداری و غیره انتقال یابد. این موضوع در مورد کود نیز صادق است. به اینصورت که کود یک مرغداری (به منظور استفاده در مراتع) جا به جا می شود و می تواند سبب آلودگی مرغداری ها در آن منطقه شود.
نکته: پرندگانی که به لارینگوتراکئیت عفونی مبتلا می شوند و پس از آن بهبود می یابد، تا آخر عمر خود به عنوان منابع بالقوه ی عفونت شناخته می شوند و می توانند برای سایر گله ها خطرناک باشند. به همین شکل، باید مرغان محلی را نیز به عنوان حاملین بالقوه بیماری در نظر گرفت.
دوره کمون:
به فاصله زمانی که ویروس وارد بدن می شود تا زمانی که علائم بالینی ایجاد می شود، دوره کمون می گویند. این دوره می تواند بسته به شرایط، متغییر باشد. تحقیقات نشان می دهند که در شرایط آزمایشگاهی، بیماری می تواند پس از 3 الی 7 روز بروز یابد. به همین شکل در شرایط فارمی، علائم بالینی بعد از 6 الی 14 روز (پس از ورود ویروس) پدیدار می شوند
علائم بالینی لارینگوتراکئیت عفونی:
ویروس GaHV‐1 سبب ایجاد یک بیماری تنفسی حاد در ماکیان می شود.
بیماری هم به فرم حاد و هم به فرم خفیف دیده می شود.
فرم های حاد بیماری لارینگوتراکئیت عفونی:
- افزایش ترشحات بینی، التهاب ملتحمه متوسط تا شدید، رال های مرطوب، دیس پنه و بالا آوردن خون از نای
- تکثیر بالای ویروس در دستگاه تنفس، سبب آسیب دیدگی شدید سلولهای اپیتلیال و متعاقبا خونریزی از مخاط نای و حنجره می شود.
- ممکن است کست موکوئیدی در نای ایجاد شود و با انسداد مسیر هوایی منجر به خفگی پرنده شود.
فرم های خفیف بیماری لارینگوتراکئیت عفونی:
- عدم صرفه اقتصادی، التهاب خفیف نای، التهاب ملتحمه، تورم سینوس های زیرچشمی، وجود ترشحات بینی، رال های تنفسی ملایم.
در صورت شیوع بیماری، معمولا پرندگان درگیر بعد از گذشت 10 الی 14 روز، رو به بهبودی می روند.
میزان درگیری و تلفات:
فرم های همه گیر بیماری لارینگوتراکئیت با واگیری بسیار بالا (90 الی 100 % درگیری) همراه است و میزان تلفات می تواند در حدود 20 % و یا بالاتر باشد. اما معمولا میزان تلفات ناشی از لارینگوتراکئیت عفونی در حدود 5 الی 20 درصد است. از سوی دیگر، فرم های خفیف بیماری معمولا با درگیری اندک (5 درصد) و تلفات پایین (0.1 الی 2 %) همراه اند.
تشخیص بیماری:
از آنجایی که تنها با تکیه به علائم بالینی، ممکن است به تشخیص اشتباهی رسید، بنابراین برای تشخیص دقیق بیماری لارینگوتراکئیت عفونی، باید نمونه ها به آزمایشگاه ارسال شوند و در آنجا مورد تایید قرار بگیرند. باید در نظر داشت که عوامل بیماری زای دیگر نیز می توانند علائم بالینی و جراحاتی مشابه با لارینگو ایجاد کنند.
رایج ترین ابزارهای آزمایشگاهی برای تشخیص سریع بیماری، هیستوپاتولوژی و Real Time PCR هستند. در واقع می توان هیستوپاتولوژی را خیلی سریع انجام داد و نتایج را طی 24 ساعت آماده کرد.
- در هیستوپاتولوژی، ضایعات پاتوگنومونیک به صورت گنجیدگی های داخل هسته ای در سلولهای اپیتلیال تنفسی و ملتحمه دیده می شوند.
- روش PCR (واکنش زنجیره ای پلی مراز) یک روش حساس، دقیق و سریع است که به صورت گسترده برای تشخیص ژنوم ویروس به کار می رود.
سرولوژی:
یک روش رایج برای تعیین میزان آنتی بادی های تولیدی علیه لارینگوتراکئیت عفونی، الایزا است. الایزا روشی سریع و حساس است که می توان از آن برای تعیین تیتر تعداد زیادی نمونه استفاده کرد. البته باید در نظر داشت که الایزا نمی تواند تفاوت بین آنتی بادی حاصل از بیماری و واکسن را از یکدیگر تفریق دهد. اما اگر از واکسن های نوترکیب لارینگوتراکئیت در فارمی استفاده شود، آنگاه می توان از الایزا برای تفریق تیتر بین واکسن و درگیری استفاده نمود.
بیماری های ذیل می توانند علائمی شبیه به لارینگوتراکئیت داشته باشند. بنابراین لازم است تا از یکدیگر تفریق داده شوند:
- فرم دیفتریک بیماری آبله
- عفونت با مایکوپلاسما گالی سپتیکوم
- نیوکاسل
- آنفلوانزا
- برونشیت عفونی
- آدنوویروس ها
واکسیناسیون لارینگوتراکئیت عفونی:
اقدامات لازم برای کنترل لارینگوتراکئیت عفونی، شامل رعایت اصول امنیت زیستی و واکسیناسیون است. واکسیناسیون مرغ مادر و مرغ تخمگذار تجاری، به صورت روتین انجام می شود، اما در صورت لزوم می توان جوجه های گوشتی را هم واکسینه نمود. هم اکنون، دو دسته واکسن برای کنترل لارینگوتراکئیت وجود دارند:
1.واکسن های زنده تخفیف حدت یافته (Live Attenuated Vaccines):
این واکسن ها از اوایل دهه 1960 میلادی در جهان استفاده شدند. آن ها در پیشگیری از بیماری موثرند و اثربخشی خود را طی سالیان متمادی نشان دادند. به عنوان مثال، واکسن لار وک (LAR VAC) و واکسن Vaxxon ILT از این دسته هستند. توصیه می شود تا از واکسن های زنده ILT به شکل قطره چشمی استفاده شود.
برای تولید واکسن های زنده ی ILT، ویروس لارینگو از مرغداری ها جداسازی می شود. سپس در تخم مرغ جنین دار و یا محیط کشت سلولی پاساژ داده می شوند. با اینکار، ویروس، تکثیر می شود و دچار تخفیف حدت می شود و می توان از آن به عنوان واکسن استفاده نمود. بنابراین واکسن های زنده ی لارینگوتراکئیت عفونی، می توانند از پاساژ در تخم مرغ جنین دار به دست بیایند که به آنها CEO (Chicken Embryo Origin) می گویند. یا آنکه حاصل از تکثیر ویروس در محیط کشت سلول باشند که به آنها TCO (Tissue Culture Origin) می گویند.
2.واکسن های نوترکیب لارینگوتراکئیت (Recombinant vaccines):
این دسته از واکسن های ILT اولین بار در ایالات متحده و در سال 2004 معرفی شدند. این واکسن ها نمی توانند به حدت خود برگردند و توانایی انتقال از یک پرنده به پرنده دیگر را ندارند.
هم اکنون دو نوع واکسن وکتور لارینگوتراکئیت وجود دارد که شامل لارینگو+آبله و لارینگو+هرپس ویروس بوقلمون هستند. واکسن وکتور آبله- لارینگوتراکئیت عفونی به گونه ای ساخته می شود که وکتور آبله طیور، بیانگر گلیکوپروتئین های B و UL32 از ویروس GaHV‐1 باشد. این واکسن به شکل تلقیح در پرده بال (Wing web vaccination) استفاده می شود. واکسن هرپس ویروس بوقملون-لارینگوتراکئیت نیز به گونه ای ساخته می شود که بیانگر گلیکوپروتئین های I و D (یا B) باشد.
بر اساس اطلاعات موجود در ایالات متحده آمریکا، روش اصلی واکسیناسیون لارینگوتراکئیت در مرغداری ها، استفاده از واکسن زنده به صورت قطره چشمی است. اگر مرغداری در منطقه ی خطرناکی باشند، واکسیناسیون مجدد ILT (قبل از شروع تولید) انجام می شود.
موارد مدیریتی:
از آنجایی که ویروس لارینگو می تواند بین مرغداریهای مختلف گردش کند، بنابراین برای کنترل بیماری، لازم است تا تمام مرغداران یک منطقه نسبت به انجام واکسیناسیون اقدام کرده و نسبت به جابه جایی افراد، وسایل، کود و پرندگان، حساس باشند. همچنین لازم است تا همکاری سازنده ای میان دانشگاه، صنعت طیور و دولت انجام شود، تا به بهترین نتیجه رسید. از جمله سایر اقدامات مدیریتی می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
- پاکسازی و ضد عفونی مرتب مرغداری، وسایل و تجهیزات
- کمپوست کردن کود مرغان در محل
- حذف و از بین بردن بهداشتی لاشه مرغ های مرده
- کنترل حشرات و جوندگان
- کنترل شدید بر روی عبور و مرور افراد یا وسایل به مرغداری
- در زمان افزودن خروس جدید به گله مرغ مادر، امکان انتقال بیماری نیز وجود دارد. بنابراین باید خروس از جایی مطمئن تهیه شود و تاریخچه واکسیناسیون کامل و درستی داشته باشد.
