بوتولیسم (Botulism)

مقدمه:

بوتولیسم یک بیماری فلج کننده است که بر اثر سموم عصبی (نوروتوکسین) کلستریدیوم بوتولینوم ایجاد می شود. در بیشتر موارد، درگیری ها به وسیله ی تیپ C و یا تیپ C/D کلستریدیوم بوتولینوم به وجود می آیند. اما ابتلای پرندگان به سایر تیپ ها نیز گزارش شده است.

اهمیت بوتولیسم در سلامت انسان:

تعداد بسیار کمی از موارد بوتولیسم تیپ C در انسان گزارش شده است. بنابراین بوتولیسم پرندگان تیپ C از اهمیت کمی برای سلامت انسانی برخوردار است.

تاریخچه بوتولیسم:

اولین بار در سال 1917 بوتولیسم در ماکیان گزارش شد. همچنین در اوایل دهه 1900 یک بیماری به نام “بیماری اردک غربی” در ایالات متحده شناسایی شد که بعدا مشخص شد بوتولیسم تیپ C است.

عامل بوتولیسم:

کلستریدیوم بوتولینوم یک باکتری اسپور زا و بی هوازی گرم مثبت است. باکتری های کلستریدیوم بوتولینوم در 4 گروه ژنتیکی دسته بندی می شوند و این گروه ها سموم مختلفی را تولید می کنند. بیماری در انسان معمولا به وسیله گروه 1 و 2 ایجاد می شود که شامل تیپ های A,B,E,F است. اما بیماری در حیوانات به وسیله ی گروه 3 ایجاد می شود که شامل تیپ های C و D است.

نحوه انتقال، میزبانان و دوره کمون:

بیماری در مرغ، بوقلمون، شتر مرغ، قرقاول و پرندگان آبزی به خصوص اردک ها رخ می دهد و شیوع بوتولیسم در ماه های گرم سال، بیشتر است. باکتری کلستریدیوم بوتولینوم از طریق مدفوع پرندگان بیمار در محیط پخش می شود و همچنین لاشه مرغان مرده، یک منبع آلودگی به حساب می آید.

از زمانی که پرنده  باکتری و سم را می خورد تا زمانی که پرنده دچار فلجی می شود، مدتی می گذرد که به آن دوره کمون می گویند. این زمان متغییر است و به عواملی از جمله میزان اسپورهایی که پرنده خورده و یا میزان تولید توکسین در روده بستگی دارد. اگر پرنده مقدار خیلی زیادی از توکسین را بخورد، احتمالا طی چند ساعت فلج می شود. اما اگر خود باکتری کلستریدیوم بوتولینوم را بخورد، ممکن است 3 الی 6 روز طول بکشد تا علائم پدیدار شوند.

علائم بوتولیسم:

علائم تقریبا در تمامی پرندگان مشابه یکدیگر است. فلج شدن گردن، پاها، بال ها و حتی پلک پرنده از مهمترین علائم است. علائم فلجی به مرور زمان افزایش می یابند و فلجی از ناحیه پاها به بال و سپس گردن و پلک می رسد. به دلیل فلج شدن بالها، پرنده بر روی زمین می افتند. فلجی گردن نیز یکی از علائم مهم است.

از آنجایی که پلک ها نیز فلج می شوند، ممکن است مرغ در حالتی دیده شود که بر روی زمین نشسته، بالهایش افتاده، گردنش فلج شده و چشمهایش بسته است. در اینصورت ممکن است تصور شود که پرنده کاملا مرده است، اما در واقع، فلج شده و توانایی حرکت ندارد. این فلجی تا جایی پیش می رود که دستگاه تنفس و سیستم قلبی عروقی پرنده دچار مشکل جدی شده و منجر به مرگ می شود.

میزان مرگ و میر ناشی از بوتولیسم به سطح سموم خورده شده بستگی دارد. در موارد شدید، تا 40 درصد تلفات در گله های گوشتی دیده شده است. همچنین تا کنون میلیون ها عدد از پرندگان آبزی وحشی در سرتاسر جهان بر اثر بوتولیسم مرده اند. پرندگان مرده، علائم کالبدگشایی شاخصی نداشتند.