دسته بندی:
مقدمه:
کوریزای عفونی (Infectious Coryza)، یک بیماری تنفسی حاد در ماکیان است که توسط اوی باکتریوم پاراگالیناروم (Avibacterium paragallinarum) ایجاد می شود. البته اوی باکتریوم، واجد گونه های دیگری نیز هست، اما اوی باکتریوم پاراگالیناروم به عنوان عامل اولیه ایجاد بیماری شناخته می شود و سایر گونه های این جنس (مثل اوی باکتریوم گالیناروم، اوی باکتریوم اندوکاردایتیس، اوی باکتریوم اویوم) یا بیماری زا نیستند و یا پاتوژن هایی فرصت طلب اند. علائم بیماری به صورت ترشحات نزله ای عفونی و واگیر دار است که حالتی شبیه به سرماخوردگی دارد. اسم این بیماری کوریزای عفونی است، به این دلیل که به صورت اولیه باعث درگیری مجاری بینی می شود.
اهمیت اقتصادی بیماری کوریزای عفونی:
بیماری کوریزا می تواند از طریق کاهش رشد و کاهش تولید تخم مرغ (حدود 10 الی 40 %) سبب خسارت اقتصادی شود. به عنوان مثال، درگیری با کوریزا در مرغان تخمگذار کالیفرنیا، توانست طی بازه ی زمانی 3 هفته ای، سبب مرگ و میر شدید (در حدود 48 %) و کاهش تولید تخم مرغ گسترده (تا 75 %) شود. درگیری با کوریزا می تواند از طریق ایجاد عفونت در کیسه های هوایی، میزان حذف لاشه ها در کشتارگاه را بالا ببرد و از این طریق نیز باعث ضرر و زیان شود.
اهمیت بیماری کوریزای عفونی در سلامت انسانی:
این بیماری خطری برای انسان ندارد. البته چند مقاله و گزارش در خصوص احتمال درگیری انسان به اوی باکتریوم گالیناروم، وجود دارد. اما با توجه به اطلاعات موجود، می توان گفت که اوی باکتریوم پاراگالیناروم از نظر سلامت انسانی فاقد اهمیت است.
تاریخچه کوریزای عفونی:
از سال 1920 میلادی، افرادی عقیده داشتند که کوریزای عفونی یک بیماری بالینی مجزا است. اما در آن سالها، جداسازی و خالص سازی باکتری کار بسیار سختی بود، از طرفی در اکثر موارد، کوریزا همراه با سایر عفونت ها و یا آبله همراه بود و این امر کار جداسازی را دشوار میکرد. تا اینکه در سال 1932 فردی به نام De Blieck توانست عامل بیماری را جداسازی کند و اسم آن را “باسیلوس هموگلوبینوفیلوس کوریزا گالیناروم” گذاشت. بعد ها اسم عامل بیماری به “هموفیلوس پاراگالیناروم” تغییر کرد و سپس به شکل کنونی (اوی باکتریوم پاراگالیناروم) در آمد.
عامل کوریزا یک باکتری غیر متحرک گرم منفی است. در محیط های کشت جداسازی، ممکن است به شکل کوکوباسیل یا میله های کوتاه دیده شود. سپس با انجام کشت مجدد از محیط تازه ی اولیه، باکتری هایی با شکل میله ای مشاهده خواهند شد.
حساسیت و مقاومت به عوامل فیزیکی و شیمیایی:
اوی باکتریوم پاراگالیناروم، در خارج از بدن میزبان، چندان مقاومتی نداشته و از بین می رود. به عنوان مثال، محققان یک اکسودای آلوده به باکتری را در داخل آب لوله کشی معمولی انداختند و در دمای محیط نگهداری کردند. بعد از 4 ساعت مشاهده کردند که باکتری غیرفعال شد. همچنین، در دمای 45 الی 55 درجه سانتی گراد، باکتری به سرعت و طی 2 الی 10 دقیقه کشته می شود. اما همین باکتری در داخل بدن مرغان، به خوبی تکثیر و سبب ایجاد خسارت می شود.
سروتیپ های اوی باکتریوم پارا گالیناروم:
این باکتری دارای 3 سروتیپ اصلی به نام های A, B, C است که با استفاده از تست آگلوتیناسیون و بهره گیری از آنتی سرم ماکیان، شناسایی شدند. روش های جایگزین دیگری نیز برای طبقه بندی سرولوژیک این عامل در نظر گرفته شده اند که یکی از این روش ها، Kume scheme با استفاده از تست HI و سرم هایپرایمیون خرگوش و گلوترآلدهید فیکس شده با اریتروسیت خود ماکیان است. با این روش جدید، اوی باکتریوم پاراگالیناروم دارای 3 سروگروپ است (همان A, B, C که مطابق است با طبقه بندی پیشین). و 9 سروتیپ که عبارت اند از: A1, A2, A3, A4, B1, C1,C2, C3, C4
بروز و شیوع بیماری کوریزای عفونی:
- در هر جایی که پرورش مرغ در جریان است، کوریزای عفونی نیز وجود خواهد داشت. به عبارتی، کوریزا یک مشکل اساسی در مناطقی است که ماکیان به صورت گسترده و متمرکز پرورش داده می شوند. بیماری کوریزای عفونی در گله های مرغ تخمگذار بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین، آسیا، آفریقا و اتحادیه اروپا رواج دارد.
- مرغ و خروس، میزبان اصلی و طبیعی کوریزای عفونی هستند.
- ماکیان در تمامی سنین به این باکتری حساس هستند اما خود بیماری در سنین کمتر، خفیف تر است. از طرف دیگر، بیماری در مرغان بالغ، سریعتر پدیدار می شود و مدت زمان بیشتری، پرنده را درگیر می کند.
انتقال و شیوع بیماری کوریزای عفونی:
- بعضی از پرندگان که به صورت مزمن به باکتری آلوده هستند، سایر پرندگان را آلوده می کنند و مخازن عفونت کوریزا می شوند.
- بیماری بیشتر در فصول سرد (پاییز و زمستان) دیده می شود.
- بیماری کوریزای عفونی از طریق تخم مرغ منتقل نمی شود.
- اگر یک مرغ سالم با منبع آلوده مواجه و باکتری وارد بدن شود، معمولا طی 24 الی 72 ساعت، شروع به نشان دادن علائم بیماری کوریزا می کند.
علائم بالینی کوریزای عفونی:
- از جمله برجسته ترین علائم بالینی کوریزای عفونی: التهاب حاد در دستگاه تنفس فوقانی است که شامل مجاری بینی و سینوس ها نیز می شود. به این شکل که شاهد ادم و پف کردگی صورت، همراه با آبریزش و ترشحات از بینی، سرفه و عطسه و التهاب ملتحمه چشم خواهیم بود.
- البته ممکن است رال های تنفسی و درگیری قسمت های تحتانی دستگاه تنفسی، و همچنین درگیر شدن پرنده با چند عامل تنفسی، همزمان با هم مشاهده گردد.
- کاهش مصرف آب و غذا و کاهش تولید تخم مرغ (10 تا 40 %)، از جمله سایر علائم هستند.
- همچنین، باید در نظر داشت که مدیریت ضعیف گله، وجود آلودگی های انگلی و تغذیه نامناسب، می توانند شدت بیماری و مدت زمان درگیری با آن را افزایش دهند.
- درگیری با سایر عوامل بیماری زا، از قبیل: برونشیت عفونی، آبله طیور، لارینگوتراکئیت، مایکوپلاسما گالی سپتیکوم، و پاستورلا، باعث تشدید علائم و طولانی شدن دوره بیماری کوریزا می شوند.
اقدامات پیشگیرانه و واکسیناسیون کوریزای عفونی:
پرندگان بهبود یافته از کوریزای عفونی، به مخازن اصلی بیماری برای سایر پرندگان تبدیل می شوند. بنابراین در مزارع مرغ مادر، تهیه خروس از منابع نا آشنا، می تواند خطرناک باشد. کنترل عبور و مرور، ضد عفونی مرتب و رعایت اصول بایوسکوریتی، از جمله اقدامات حیاتی در پیشگیری و کنترل بیماری هستند.
امروزه واکسن های کشته کوریزای عفونی به صورت تجاری موجود است و به صورت رایج مورد استفاده قرار می گیرند. این واکسن ها معمولا به این شکل ساخته می شوند که باکتری مورد نظر در محیط کشت براث رشد می کند و سپس، از آن واکسن تهیه می کنند. باید در نظر داشت که یک واکسن کوریزا، باید حداقل 10 به توان 8 واحد تشکیل دهنده کلنی در هر میلی لیتر (108 CFU/ml)، باکتری داشته باشد تا بتواند موثر واقع شود.
البته در جامعه جهانی، بحث هایی در مورد نحوه ی کشتن باکتری وجود دارد (تا آنکه بتوان به بهترین میزان محافظت رسید). برخی دانشمندان استفاده از فرمالین و برخی دیگر، استفاده از تیومرسال را (در ساخت واکسن) ارجح میدانند. همچنین ادجوانت های مختلفی مورد آزمایش قرار گرفته اند. ادجوانت های آلومینیم هیدروکسید (Aluminum Hydroxide Adjuvant)، روغن معدنی (mineral oil) و ساپونین، دارای اثربخشی مطلوبی بودند. البته در صورت وجود ادجوانت روغن معدنی، باید در نظر داشت که ممکن است واکنش ها و عوارض جانبی احتمالی، روی دهند.
نکته: واکسن یک سروتیپ از کوریزا، فقط علیه همان سروتیپ ایجاد ایمنی می کند، به همین علت است که در واکسن های تجاری کوریزا، از چند سروتیپ استفاده می شود تا ایمنی کامل تری حاصل شود.
واکسن کشته ی HG GEL VAC3 رویان
این واکسن از محصولات شرکت فاترو ایتالیا است و از باکتری هموفیلوس پاراگالیناروم سروتیپهای B ,A و C با ایمنیزایی بالا تهیه می گردد. در ساخت این واکسن از ادجوانت آلومینیوم هیدروکسید استفاده می شود که سبب افزایش قدرت و طولانی تر شدن مدت ایمنی زایی می گردد. برای دستیابی به حداکثر ایمنی زایی، توصیه می شود تا یک نوبت از واکسن، در سنین 6 الی8 هفتگی تزریق شود و سپس نوبت دوم آن در قبل از شروع تولید (16-18 هفتگی) استفاده گردد.
واکسن VAXXON CORYZA 3 پارسیان اکسیر آریا
این واکسن ساخت ایتالیا بوده و دارای هر 3 سروتیپ A و B و C از اوی باکتریوم پاراگالیناروم Avibacterium paragallinarum می باشد. توصیه می شود که دوز اول واکسن در سن 6 هفتگی تزریق شود و واکسیناسیون مجدد آن در سن 16 هفتگی (قبل از شروع دوره تخم گذاری) انجام شود.
