دسته بندی:
مقدمه:
درماتیت گانگرنوز یک بیماری مهم در ماکیان و بوقلمون است. زمان شیوع این بیماری بیشتر در فصل بهار است. معمولا با مرگ و میر سریع و ناگهانی همراه است و می تواند در مواردی تا 60 % تلفات ایجاد کند. جراحات به صورت نکروز پوست و بافت زیرجلدی در ناحیه سینه، شکم، ران و بال مشاهده می شود. این بیماری با نام های دیگری از جمله “درماتیت نکروتیک“، “درماتیت کلستریدیایی“، “ادم بدخیم طیور” و “گندیدگی بال” شناخته می شود.
اهمیت اقتصادی:
این بیماری خسارت اقتصادی بالایی دارد. به این خاطر که زحمات زیادی برای پرورش مرغ و رساندن آن به سن مطلوب می شود، اما درست زمانی که باید بازدهی اقتصادی داشته باشد، درماتیت گانگرنوز باعث نکروز و مرگ و میر می شود. در نتیجه تمام زحمات از جمله غذا، اجاره سالن، هزینه های جاری و غیره به هدر می رود.
اهمیت بیماری درماتیت گانگرنوز در سلامت انسان:
درماتیت گانگرنوز از اهمیت کمی در سلامت انسانی برخوردار است. علت این امر این است که پرندگان درگیر به سرعت مغلوب عفونت می شوند و به کشتارگاه و مراکز بسته بندی گوشت نمی رسند. از طرفی در کشتارگاه ها، بازرسی های بهداشتی کاملی انجام می شود. بنابراین لاشه مرغان آلوده حذف می شود و هیچگاه به بازار مصرف کننده انسانی وارد نمی شوند.
تاریخچه درماتیت گانگرنوز:
اولین بار درماتیت گانگرنوز در اوایل دهه 1930 میلادی و در یک درگیری شدید عضله و بافت زیر جلدی از ماکیان جداسازی شد. این بیماری از آن به بعد در نقاط بسیاری از جهان دیده شده است.
عامل بیماری:
سه باکتری ذیل، می توانند به صورت تکی، منجر به درماتیت گانگرنوز شوند. اما زمانی که هر سه با هم حضور داشته باشند، شدت بیماری خیلی بیشتر است.
- کلستریدیوم سپتیکوم (Clostridium septicum)
- کلستریدیوم پرفرنجنس تیپ A (Clostridium perfringens type A)
- استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus)
محققان باکتری های فوق را به صورت خالص جداسازی کرده و بعد به صورت زیر پوستی و همچنین داخل عضلانی، به مرغ و بوقلمون تزریق کردند. پس از گذشت مدت کوتاهی، علائم درماتیت گانگرنوز در پرنده ها مشاهده شد که کاملا شبیه به علائم دیده شده در فارم بود. میزان مرگ و میر مشاهده شده در گله، به نوع باکتری های درگیر در بیماری و همچنین قابلیت آنها در تولید سموم مختلف، بستگی دارد.
نحوه انتقال، میزبانان و دوره کمون:
این بیماری به صورت تک گیر در سرتاسر جهان رخ می دهد. بیماری هم در مرغ گوشتی، مرغ تخمگذار تجاری و هم در مرغ مادر گوشتی و بوقلمون ها در بسیاری از بخش های جهان دیده شده است.
کلستریدیوم ها در همه جا پیدا می شوند. عملا می توان این باکتری ها را از اطراف سالن مرغداری، از بستر، خاک، مدفوع پرنده ها، گرد و خاک نشسته در نقاط مختلف سالن و غیره، جداسازی کرد. استافلیوکوکوس نیز به همین شکل به صورت رایج بر روی پوست پرنده وجود دارد. اما زمانی که شرایط مناسب رشد برای این باکتری ها به وجود بیاید، در بافت زیرجلدی تکثیر و سبب بیماری می شوند. بنابراین حضور خود باکتری، تنها عامل ایجاد بیماری نیست و عوامل مختلفی در بروز این بیماری دخیل اند.
- هر چیزی که سبب ایجاد خراش و جراحت بر روی پوست پرنده شود (از جمله تراکم بالا و رقابت مرغان بر سر غذا)، میتواند مسیر ورود باکتری به داخل پوست و ایجاد بیماری باشد.
- زمان شیوع این بیماری بیشتر در فصل بهار است.
- دوره کمون این بیماری بسیار کوتاه بوده و بین 12 الی 24 ساعت می باشد.
علائم بالینی درماتیت گانگرنوز:
مهمترین علائم این بیماری عبارت اند از :
- افسردگی، بی اشتهایی، ضعف در پاها، عدم تعادل و تب بالا.
- از آنجایی که فاصله بین ابتلا به بیماری و مردن پرنده، کوتاه است. این احتمال وجود دارد که مرغدار، بیشتر لاشه مرغان را ببیند تا اینکه پرنده بیمار را.
- میزان مرگ و میر متغییر بوده و می تواند از 1 % تا 60 % برسد.
- پوست پرندگان درگیر دچار عفونت شدید می شود و به رنگ قرمز-بنفش متمایل می شود. همچنین پرهای آن ناحیه جدا می شود و بافت پوششی بسیار نامناسب می شود. این علائم بیشتر در بال، سینه، محوطه شکمی و پاها دیده می شوند.
- در زیر پوست، علائم ادم و آمفیزم و تغییر رنگ عضلات وجود دارد.
ایمنی:
در بسیاری از موارد، مشاهده شده است که درماتیت گانگرنوز، بعد از وقوع بیماری هایی رخ می دهد که سبب تضعیف سیستم ایمنی پرنده شده باشند، از جمله گامبورو، رئوویروس، آدنوویروس و IBH. لازم به ذکر است که هم اکنون هیچگونه واکسن موثر و تجاری کاربردی برای پیشگیری از درماتیت گانگرنوز در اختیار نیست.
تشخیص بیماری درماتیت گانگرنوز:
با دیدن جراحات و عفونت پوستی، تعداد پرندگان بیمار کم و تعداد تلفات بالا، می توان به درماتیت گانگرنوز مشکوک شد. به منظور تشخیص دقیق، باید از محل ضایعات، نمونه برداری کرده و با رنگ آمیزی و کشت باکتریایی به تشخیص قطعی رسید. باید درماتیت گانگرنوز را از سایر عوامل ایجاد کننده ضایعات پوستی تفریق داد. از جمله:
- درماتیت السراتیو
- عفونت ناشی از اشریشیا کلی در بافت های زیرپوستی.
- درماتیت های قارچی
اقدامات مدیریتی:
- در بین دو دوره، پاکسازی و ضد عفونی سالن با دقت و به طور کامل انجام شود.
- ضد عفونی بستر مرغداری و استفاده پیشگیرانه از اسیدیفایرها در آب آشامیدنی پرندگان.
- انجام هر اقدامی که باعث افزایش کیفیت بستر، کاهش رطوبت بستر، اسیدی کردن و کاهش سطح باکتری در آن شود.
- انجام هر اقدامی که سبب کاهش جراحات و خراش های پوستی شود.
اقدامات درمانی بیماری درماتیت گانگرنوز:
- از آنتی بیوتیک های متنوعی از جمله اکسی تتراسایکلین، اریترومایسین، پنی سیلین وی و غیره به صورت موثری برای درمان این بیماری استفاده می شود.
- باید بسیار دقت داشت که در صورت ابتلای پرنده به گامبورو و یا کم خونی عفونی (CIA) روند درمان بسیار دشوار می شود، چراکه تضعیف سیستم ایمنی، سبب عدم اثربخشی سایر درمان ها می شود.
- استفاده از سولفات مس و یا اسیدیفایرها (مخصوصا اسیدیفایرهای حاوی اسید پروپیونیک و اسید سیتریک) سبب کاهش چشمگیر باکتری و مرگ و میر می شود.
