بیماری آسپرژیلوز

بیماری آسپرژیلوز

بیماری آسپرژیلوز

بیماری آسپرژیلوز، یک بیماری قارچی است که به وسیله ی عوامل پاتوژن فرصت طلبی از جنس آسپرژیلوس ایجاد می شود. آسپرژیلوز مهمترین عفونت تنفسی قارچی در پرندگان بوده و یکی از اصلی ترین عوامل مرگ و میر در پرندگان اهلی و آزادزی در سرتاسر جهان می باشد. یکی از اشکال این بیماری، پنومونی جوجه کشی (Brooder pneumonia) است که به بیماری ایجاد شده در جوجه های جوان (مرتبط با آلودگی قارچی در جوجه کشی) گفته می شود.

اهمیت اقتصادی بیماری:

خسارات اقتصادی ناشی از آسپرژیلوز در طیور عبارت اند از:

  • کاهش رشد، کاهش تولید، افزایش ضریب تبدیل غذایی
  • افزایش حذف لاشه در کشتارگاه (به دلیل عفونت قارچی)
  • افزایش مرگ و میر

همچنین، طی یک بررسی  در چین  که 2 سال به طول انجامید، مشخص شد که آسپرژیلوز یکی از 5 بیماری اصلی و مهم در اردک ها، غازها، بلدرچین ها و کبوتران است.

اهمیت بیماری آسپرژیلوس در سلامت انسانی:

آسپرژیلوز یک بیماری زئونوز نیست. اما در افرادی که دچار نقص سیستم ایمنی هستند، این امکان وجود دارد که اسپورهای آسپرژیلوس وارد ریه شود و منجر به بروز بیماری، واکنش های آلرژیک و یا آسم شود. بنابراین، باید از تنفس اسپورهای قارچی، اجتناب کرد. همچنین در هنگام کار با مواد آلوده به قارچ، باید از ماسک، دستکش و پوشش مناسب استفاده کرد.

تاریخچه: اولین بار در سال 1842، ضایعات قارچ آسپرژیلوس در کیسه های هوایی، توسط Rayer تشریح شد. امروزه، عفونت با گونه های مختلف آسپرژیلوس، تقریبا در تمامی پرندگان اهلی (مرغان تخمگذار، مرغ مادر، جوجه گوشتی، کبوتر، اردک، بوقلمون، بلدرچین و غیره) گزارش شده است.

عامل بیماری:

جنس آسپرژیلوس تقریبا دارای 250 گونه مختلف است، اما فقط تعداد اندکی از آنها به عنوان عوامل پاتوژن فرصت طلب شناسایی شده اند.

  • آسپرژیلوس فومیگاتوس ( fumigatus) عامل اصلی ایجاد کننده آسپرژیلوز در طیور است. اسپورهای این گونه، بسیار ریز بوده و به راحتی وارد دستگاه تنفس می شوند.
  • در رتبه بعدی، قارچ آسپرژیلوس فلاوس ( flavus) قرار میگیرد. این گونه رواج کمتری دارد، اما در موارد آلودگی های شدید، جداسازی شده است.
  • سایر گونه های آسپرژیلوس (از جمله آسپرژیلوس نایجر): ممکن است در درگیری های شدید قارچی، دیده شوند.
بیماری آسپرژیلوز

بروز و شیوع بیماری آسپرژیلوز:

بیماری به دو فرم اصلی (حاد و مزمن) رخ می دهد.

آسپرژیلوز حاد: معمولا در جوجه های جوان رخ می دهد و با واگیری و مرگ و میر بالا همراه است. پنومونی جوجه کشی، یکی از مشکلات اساسی در جوجه های گوشتی است که حاصل آلودگی هچری (کارخانه جوجه کشی) است.

آسپرژلیوز مزمن: در پرندگان بالغ (مرغ مادر، بوقلمون های مولد و …) رخ می دهد. اگرچه رخداد آسپرژیلوز مزمن کمتر است، اما از لحاظ اقتصادی واجد اهمیت بالایی بوده و می تواند منجر به کاهش تولید، و خسارات اقتصادی شود.

تاثیر رطوبت بر آلودگی قارچی: قرار گرفتن مواد غذایی و خوراک در محیطی مرطوب با شرایط دمایی مناسب، می تواند منجر به رشد سریع قارچ هایی از جمله آسپرژیلوس، پنی سیلیوم، کلادوسپوریوم و … شود. مرطوب و سپس خشک شدن محیط، شرایط ایده آلی را برای انتشار قارچ فراهم می آورد. به این صورت که قارچ، در زمان مرطوب بودن سالن، به خوبی رشد کرده و سپس با خشک شدن محیط، در هوا پراکنده می شود.

به طور کلی، عوامل موثر در بروز آسپرژیلوز را می توان در دو دسته بندی کلی قرار داد:

  1. عوامل بیرونی: از جمله عدم رعایت اصول امنیت زیستی، ضد عفونی ضعیف، تهویه نامناسب، بالا بودن تراکم سالن و …
  2. عوامل استرس زای درونی: ضعف در سیستم ایمنی پرنده، کمبودهای تغذیه ای، وجود عفونت های همزمان و ….

اشکال مختلف آسپرژیلوز:

قارچ آسپرژیلوس می تواند در نقاط مختلفی از بدن پرنده، از جمله ریه، استخوان، مفاصل، مغز، چشم، بند ناف و غیره، سبب ایجاد التهاب و عفونت شود.

  • آسپرژیلوز ریوی: درگیری ریه و کیسه های هوایی، رایج ترین فرم از بیماری در میان پرندگان است.
  • آسپرژیلوز سیستمیک.
  • درماتیت قارچی: درماتیت نکروتیک ناشی از آسپرژیلوس فومیگاتوس در ماکیان و اردک های مالارد
  • امفالیت (عفونت ناف) قارچی
  • استئومیلیت و آرتریت (عفونت و التهاب استخوان و مفاصل)
  • افتالمیت (التهاب چشم) قارچی
  • انسفالیت قارچی: درگیری مغز

نحوه انتقال بیماری:

  • آلودگی جوجه ها معمولا بر اثر آلوده بودن بستر، مواد غذایی، و یا کارخانه جوجه کشی است.
  • گرد و غبار آلوده، یکی از منابع اصلی اسپورهای قارچ به حساب می آید.
  • جنین جوجه ها نسبت به آلودگی قارچی آسپرژیلوس (در کارخانه جوجه کشی) حساس بوده و زرده ی تخم مرغ، به عنوان یک محیط عالی برای رشد قارچ عمل می کند.
بیماری آسپرژیلوز

دوره کمون و علائم بالینی:

آسپرژیلوز، به صورت اولیه یک عفونت دستگاه تنفس بوده و دوره کمون آن معمولا بین 2 الی 5 روز است.

طی آزمایشات تجربی، دوز بالایی از قارچ آسپرژیلوس فومیگاتوس و آسپرژیلوس فلاوس به مرغ و بوقلمون داده شد. پژوهشگران متوجه شدند که علائم بالینی زودتر از 48 ساعت پدیدار نمی شوند. بنابراین حداقل زمان لازم برای بروز علائم، 48 ساعت است.

  • دیس پنه، هایپرپنه و بلع هوا در فرم حاد بیماری تنفسی دیده می شوند.
  • معمولا در مورد سایر بیماری های تنفسی (مثل برونشیت عفونی و یا لارینگوتراکئیت)، علائم تنفسی با سر و صدا همراه هستند، اما در مورد آسپرژیلوز معمولا صدایی وجود ندارد.
  • تورم سر، ریزش ترشحات از بینی و چشم
  • بی اشتهایی، تشنگی، بی حالی، آشفتگی پرها، پرنوشی و تکرر ادرار، وازد شدن جوجه، مرگ ناگهانی نیز از جمله علائم بیماری آسپرژیلوز هستند. اما این علائم غیر اختصاصی هستند و ممکن است در سایر بیماری ها نیز مشاهده شوند.
  • درگیر شدن سیستم عصبی با قارچ آسپرژیلوس، می تواند منجر به بروز علائمی از جمله عدم تعادل، لرزش، اپیستوتونوس، چرخش سر، فلجی در اندام حرکتی، صرع و تشنج شود.

میزان مرگ و میر:

میزان مرگ و میر آسپرژیلوز می تواند بین 4.5 % الی 90 % متغییر باشد. و باید در نظر داشت که آسپرژیلوز در 10 روز اول زندگی جوجه ها، بسیار کشنده است. معمولا 5-2 روز بعد از شروع علائم، تلفات رخ می دهند.

تشخیص بیماری آسپرژیلوز:

به طور کلی، تشخیص قطعی درگیری با آسپرژیلوز در گله، چالش برانگیز است. تشخیص صحیح بیماری بر پایه مشاهده علائم بالینی، کالبد گشایی، یافته‌های اپیدمیولوژیک، و نهایتا بررسی سایتولوژی، نمونه‌گیری از نای، کیسه‌های هوایی و کشت عامل بیماری زا است.

یکی از بهترین راه ها برای مشاهده قارچ، استفاده از پتاسیم هیدروکسید 20 % (KOH) است. به اینصورت که ندول قارچی را برداشته، روی یک لام قرار داده و پتاسیم هیدروکسید به آن افزوده می شود. سپس با قرار دادن لامل بر روی آن، نمونه با استفاده از میکروسکوپ نوری بررسی شود. در صورت نیاز می توان از رنگ (Ink dye) نیز برای مشاهده بهتر قارچ استفاده کرد.

  • در صورت وقوع مرگ و میر در جوجه های گوشتی، باید آسپرژیلوز را به عنوان یک گزینه احتمالی در نظر داشت.

ممکن است آسپرژیلوز با سایر بیماری ها اشتباه گرفته شود. بنابراین باید آسپرژیلوز را از بیماری های ذیل تفریق داد:

  • پنومونی ناشی از استافیلوکوکوس اورئوس در جوجه بوقلمون ها
  • التهاب کیسه های هوایی و پنومونی فیبرینوهتروفیلیک در درگیری با مایکوپلاسما، کولی باسیلوز، وبای طیور، کلامیدوفیلوز.
  • فرم چشمی آسپرژیلوز را باید از کوریزای عفونی و کمبود ویتامین A تفریق داد.

اقدامات مدیریتی:

باید در نظر داشت که اسپورهای قارچی نسبت به شرایط محیطی بسیار مقاوم هستند، بنابراین بهترین راهکار، پیشگیری از وقوع آسپرژیلوز است.

  • انجام ضد عفونی سختگیرانه در کارخانه های جوجه کشی، انکوباتورها، هچری ها و فارم.
  • زدودن منابع احتمالی آلودگی (دان یا بستر آلوده به قارچ)
  • اسپری کردن ترکیبات ضد قارچی از جمله سولفات مس، نیستاتین و یا تیابندازول، بسته به نظر دکتر دامپزشک، می تواند میزان آلودگی قارچی بستر را کاهش دهد.
  • تهویه مناسب: بررسی ها نشان می دهند که داشتن تهویه مناسب و کاهش گرد و غبار در سالن، می تواند تا 75 % سبب کاهش میزان بیماری های قارچی شود.

منابع:

https://bitchinchickens.com/2019/09/30/aspergillosis/

https://www.thepoultrysite.com/publications/diseases-of-poultry/212/aspergillosis

Saad, M. M. (2026). Poultry Aspergillosis. Egyptian Journal of Veterinary Sciences, 57(7), 17-23

Mehmood, M. H., Hussain, S., Hamza, M., Ahsan, S., & Qadeem, R. Aspergillosis in Poultry A Critical Overview. Global Journal of Universal Studies, 2(1), 1-16

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Are you human? Please solve:Captcha