انتریت نکروتیک

مقدمه:

امروزه صنعت طیور به صورت اختصاصی در آمده و سرمایه گذاری های اقتصادی عظیمی در آن صورت گرفته است. از سوی دیگر، حدود 70 درصد از کل هزینه های یک فارم صنعتی، به تهیه دان برمیگردد. به همان شکل که سرعت رشد جوجه ها و بازدهی تولید افزایش یافته است، فشار تولید نیز بالا رفته و این امر میتواند باعث بروز برخی بیماری های مهم از جمله انتریت نکروتیک شود.

اهمیت اقتصادی انتریت نکروتیک:

مرگ و میر و همچنین کاهش رشد ناشی از انتریت نکروتیک، هر ساله منجر به خسارات اقتصادی قابل توجهی می شود. به صورت دقیق تر، برآوردها نشان می دهد هر ساله حدود 2 میلیارد دلار، فقط خسارات ناشی از این بیماری باشد.

اهمیت بیماری در سلامت انسان:

کلستریدیوم پرفرنجنس تیپ A و C می توانند علاوه بر تولید توکسین و ایجاد انتریت نکروتیک در طیور، با انتروتوکسین های خود سبب ایجاد بیماری غذا زاد در انسان شوند. دو نوع بیماری در انسان شناسایی شده است به این صورت که:

• تیپ A کلستریدیوم پرفرنجنس سبب اسهال در انسان می شود.
• تیپ C کلستریدیوم پرفرنجنس سبب انتریت نکروتیک در انسان می شود.

بنابراین این بیماری، نه تنها از منظر خسارت های اقتصادی، بلکه از نظر بهداشت و سلامت انسانی و تامین غذای سالم نیز دارای اهمیت ویژه ای است.

تاریخچه انتریت نکروتیک:

در سال 1930 میلادی، Bennetts توانست عامل بیماری (کلستریدیوم پرفرنجنس) را که سبب مرگ پرندگان شده بود از آسیب های روده ی آنان جداسازی کند و از آنجایی که این بیماری باعث ایجاد آسیب و جراحات روده ای می شد، نام انتریت (عفونت و التهاب روده) نکروتیک بر آن گذاشته شد.

عامل بیماری انتریت نکروتیک:

انتریت نکروتیک بسیار رایج بوده و یکی از شاخص ترین بیماری های باکتریایی طیور به شمار می آید. عامل بیماری یک باکتری گرم مثبت، متحرک، بی هوازی و دارای اسپور به نام کلستریدیوم پرفرنجنس است. از آنجایی که یک باکتری روده ای است، به وفور از نمونه های مدفوعی جداسازی می شود و باعث بیماری هایی از جمله آسیب به سنگدان، درماتیت گانگرنوز و… می شود.

این باکتری نمی تواند اسیدهای آمینه ضروری خود را بسازد، به همین علت با ترشح سموم و آنزیم های مختلف، آنان را از بدن میزبان به دست می آورد. تحقیقات نشان می دهد که کلستریدیوم پرفرنجنس می تواند بیش از 17 نوع توکسین مختلف را تولید کند. به همین علت، بر اساس نوع سمّی که تولید میکنند، باکتری های این گونه را به تیپ های مختلف تقسیم بندی کرده اند. از این میان، تیپ A و C باعث انتریت نکروتیک می شوند.

نحوه انتقال بیماری انتریت نکروتیک:

منبع اصلی کلستریدیوم پرفرنجنس در نهایت خود ماکیان هستند. به این صورت که پرنده، باکتری را دریافت کرده و وقتی شرایط مهیا می شود، باکتری به سرعت رشد کرده و سبب بیماری می شود. و باکتری از طریق مدفوع یک پرنده به پرنده دیگر منتقل می شود.

علائم بیماری:

پرنده ها افسرده می شوند، تمایلی به حرکت کردن ندارند و پرهایشان آشفته می شود. همچنین دچار اسهال، بی اشتهایی و کم آبی می شوند. این بیماری می تواند سبب مرگ و میر 50 درصدی در گله طیور شود.

علائم پاتولوژی بیشتر در ژژنوم و ایلئوم است اما ممکن است در دئودنوم و سکوم نیز مشاهده شوند. روده کوچک متسع و شکننده می شود. مخاط روده به شکل خاصی در می آید که به آن “ظاهر حوله مخملی” (Turkish Towel) می گویند. به علاوه، خونریزی های پتشی به صورت رایج در مخاط روده قابل مشاهده است.

ایمنی:

ایمنی مادری علیه کلستریدیوم پرفرنجنس تا سن حدود 3 هفتگی در جوجه ها وجود دارد. به همین علت بیشتر درگیری ها از سن 2 هفتگی به بعد دیده می شوند. همچنین تحقیقات نشان می دهد که تزریق واکسن کلستریدیوم پرفرنجنس به مرغ مادر گوشتی، توانست سبب تولید تیتر آنتی بادی قوی در بدن مرغان شود و این ایمنی به جوجه های آنان نیز انتقال یافت. همچنین، میزان بروز انتریت نکروتیک در پرندگان واکسن خورده، به صورت معنی داری کمتر از گروه واکسینه نشده، بود.

تشخیص بیماری انتریت نکروتیک:

به منظور تشخیص بیماری، باید پرندگان مرده را به سرعت کالبد گشایی کرد و با استفاده از میکروسکوپ و روش رنگ آمیزی گرم، باکتری ها را مشاهده نمود. با کشت میکروبی در محیط آگار خون (بلاد آگار)، باکتری بزرگ، گرم مثبت میله ای شکل، دارای اسپور و با همولیز دوگانه جدا می شود.

اقدامات درمانی:

• اصلاح جیره: می توان با انجام برخی اقدامات، از جمله حذف پودر ماهی از جیره، میزان بروز انتریت نکروتیک را کاهش داد. پودر ماهی یکی از عواملی است که می تواند از طریق افزایش رشد این باکتری، میزان انتریت نکروتیک را افزایش دهد، بنابراین در صورت وجود مشکل، بهتر است از جیره حذف شود.
• پروبیوتیک ها: به علاوه استفاده از محصولات پروبیوتیکی، نقش به سزایی در افزایش سلامت روده و کاهش بروز اینگونه بیماری ها دارد.
• اسیدیفایرها: استفاده از اسیدیفایرها به شدت توصیه می شود. این محصولات با کاهش اسیدیته دستگاه گوارش، شرایط را برای رشد باکتری های مضر و بیماری زا، نامساعد می کنند.

برخی از محصولات توکسین بایندر (همچون توربو توکس آلمان)، علاوه بر جذب سموم، دارای خاصیت پربیوتیکی و اسیدیفایری نیز می باشند. استفاده از این محصولات، به منظور پیشگیری از بروز مسمومیت ها و بیماری های گوارشی توصیه می شود.

• درمان دارویی: بنا بر تجویز دکتر دامپزشک از آنتی بیوتیک هایی از جمله باسیتراسین، پنی سیلین وی، لینکومایسین و اکسی تتراسایکلین به منظور درمان بیماری استفاده می شود.