انسفالومیلیت پرندگان

انسفالومیلیت پرندگان یک بیماری عفونی ویروسی است که جوجه های جوان، قرقاول، بدرچین و بوقلمون را تحت تاثیر قرار می دهد. این بیماری با علائمی از جمله آتاکسی، ترمور و لرزش، به خصوص در ناحیه سر و گردن شناخته می شود و به همین علت، به آن  Epidemic tremor (لرزش همه گیر) نیز می گویند. لازم به ذکر است که بیماری انسفالومیلیت پرندگان، برای سلامت انسان خطری ندارد.

تاریخچه:

انسفالومیلیت پرندگان اولین بار در سال 1930 میلادی در جوجه های رود آیلند قرمز (Rhode Island red) با علائم لرزش شناسایی شد؛ و بعد از مدتی، درگیری مشابهی در شمال شرق ایالات متحده شناسایی گردید. سپس، محققان توانستند با استفاده از مغز پرندگان آلوده، بیماری را به صورت تجربی ایجاد نمایند. در زمان های گذشته (به دلیل عدم وجود واکسن) بیماری منجر به خسارات اقتصادی فراوان می شد. اما در نهایت، در اواسط دهه 1950 میلادی، اولین اقدامات موفقیت آمیز در راستای ایمن سازی، تجویز واکسن خوراکی و کنترل بیماری انجام شد.

عامل بیماری:

• خانواده پیکورناویریده (Family: Picornaviridae)
• جنس ترموویروس (Genus: Tremovirus)
• ویروس انسفالومیلیت پرندگان (AEV)

ویروس انسفالومیلیت پرندگان، با اندازه­ای در حدود 24 الی 32 نانومتر، دارای ساختاری هگزاگونال بوده و فاقد پوشینه (انولوپ) است.

حساسیت و یا مقاومت ویروس به عوامل فیزیکی و شیمیایی:

• ویروس AE نسبت به کلروفرم، اسید، تریپسین، پپسین و آنزیم DNase مقاوم است.
• فرمالین و بتاپروپیولاکتون، قادر به غیرفعال سازی ویروس هستند (از آنجایی که ویروس نسبت به فرمالدهید حساس است، استفاده از محصولات ضد عفونی کننده حاوی فرمالین توصیه می شود).

پاتوتیپ های انسفالومیلیت پرندگان:

تمامی ویروس های انسفالومیلیت پرندگان از لحاظ سرولوژیک مشابه یکدیگر هستند. اما 2 پاتوتیپ از ویروس وجود دارد:

1. پاتوتیپ انتروتروپ (فرم طبیعی فیلدی Natural strains): ویروس های این فرم، به راحتی از طریق خوراکی منتقل شده و در مدفوع پرنده دفع می شوند. در صورتی که ویروس از طریق مادر (انتقال عمودی) به جوجه منتقل شده باشد (و یا آنکه جوجه در سنین اولیه زندگی به صورت افقی با ویروس مواجه شده باشد)، این ویروس ها می توانند سبب ایجاد علائم عصبی شوند.
2. سویه های آداپته شده با جنین (Embryo‐adapted strains): این ویروس ها به شدت نوروتروپ (تمایل عصبی) بوده و پس از تلقیح ویروس به ماکیان، توانسته اند سبب ایجاد علائم عصبی شدید شوند. این ویروس ها از طریق خوراکی سبب آلودگی پرنده نمی شوند (مگر در دوز خیلی زیاد). همچنین، این ویروس ها به صورت افقی منتقل نمی شوند.

ویروس های هر دو پاتوتیپ، می توانند در تخم مرغ جنین دار تکثیر شوند. اما ویروس های طبیعی سبب ایجاد جراحات و علائم واضحی در جنین نمی شوند. این در حالی است که ویروس های آداپته‌شده با جنین، سبب آسیب رساندن به جنین ها، دیستروفی عضلانی و بی حرکتی در عضلات اسکلتی جنین می شوند.

بروز و شیوع بیماری:

• بیماری انسفالومیلیت پرندگان عملا در سرتاسر جهان مشاهده شده است.
• تقریبا تمامی گله های ماکیان، در نهایت به ویروس آلوده می شوند. اما میزان بروز بیماری بالینی کم است.
• اگر مرغ مادر به خوبی واکسینه نشده باشد، ویروس می تواند سبب بروز علائم بالینی مشخص در جوجه ها شود.
• عفونت های طبیعی در ماکیان، قرقاول، بلدرچین، کبوتران و بوقلمون رخ می دهد.

انتقال ویروس:

ویروس AE می تواند به صورت افقی و عمودی منتقل شود.

با روش تلقیح IC، واضح ترین و مشخص ترین علائم انسفالومیلیت در ماکیان ایجاد خواهد شد. اما در حالت طبیعی، بیماری AE یک عفونت گوارشی است و خوردن ویروس، یک راه معمول برای ورود ویروس به بدن است.

• انتقال افقی: ویروس از طریق مدفوع پرنده انتشار یافته و از آنجایی که نسبت به عوامل محیطی مقاومت دارد، می تواند برای مدت طولانی به صورت عفونی باقی بماند. بنابراین، بستر آلوده مرغداری، به عنوان یک منبع ویروس انسفالومیلیت پرندگان به شمار آمده و هر گونه وسیله ای که آلوده به مدفوع شود، می تواند ویروس را منتقل کند. مشخص شده است که میزان انتقال ویروس در سیستم بستر، سریعتر از سیستم قفس است.
• انتقال عمودی: از مهمترین راه های انتشار ویروس و ایجاد درگیری است.

تاثیر ویروس بر میزان جوجه آوری در تخم مرغ های جنین دار: آمار و اطلاعات منتشر شده در این خصوص، متغییر است. در برخی گزارشات، تاثیر ویروس بر میزان جوجه آوری کم بوده و در برخی گزارشات، ویروس انسفالومیلیت پرندگان توانسته است سبب مرگ و میر بالایی، در 3 روز آخر دوره جوجه کشی شود. به این صورت که درگیری با ویروس، توانست میزان هچ را از 78.6 درصد به 59.6 درصد کاهش دهد.