دسته بندی:
نقش ویتامین A در بدن:
کمبود ویتامین A، قطعا پر چالش ترین کمبود ویتامین در تغذیه طیور است. به این علت که میزان ویتامین A در بسیاری از مواد غذایی، کم است و ضروری است تا میزان مناسبی از ویتامین A در جیره تامین شود. از سوی دیگر تجویز بیش از اندازه آن، میتواند باعث مسمومیت شود.
ذرت حاوی مقادیر مناسبی از بتاکاروتن است که در بدن به رتینول تبدیل می شود. بنابراین به طور کلی، میزان ویتامین A در جیره هایی که مبتنی بر ذرت باشند، بیشتر از جیره هایی است که مبتنی بر سورگوم و گندم باشند. اما با این وجود، بازهم در جیره های حاوی ذرت، باید ویتامین A افزوده شود تا نیاز پرنده تامین گردد.
رتینوئیک اسید (ویتامین A)، به گیرنده های خاصی در هسته سلول ها متصل می شود و بر روی بیان بیش از 500 ژن مختلف تاثیر می گذارد که منجر به تکثیر، تفریق سلولی یا مرگ می شوند. به عنوان مثال، رتینوئیک اسید القا کننده ی تمایز سلولهای غشای پایه به سلول های استوانه ای، مکعبی، گابلت و غیره است.
در موارد کمبود ویتامین A، سلول های پایه به درستی تمایز نیافته و به جای آنکه به سلولهای استوانه ای یا گابلت تبدیل شوند (که برای حفظ مخاط، لازم است) به سلولهای پوششی سنگفرشی (شبیه به پوست) تبدیل می شوند. در نتیجه سطح مخاطات از جمله مخاط مری، روده، کلواک، دستگاه تنفس، ملتحمه چشم، بورس فابرسیوس و مخاط رحم مرغان، خشک و سفت شده و پرنده مستعد ابتلا به بیماری های مختلف می شود.
به همین شکل، ویتامین A نقش مهمی در تمایز سلولی و متعاقبا سیستم ایمنی مرغان دارد. علاوه بر این، کمبود این ویتامین، اثر زیان باری در تکامل بورس فابرسیوس و ایجاد پاسخ ایمنی دارد. به همین علت در برخی از محصولات تقویت کننده ایمنی طیور، از ویتامین A و E استفاده شده است. به علاوه، رتینوئیک اسید، بر بیان ژن HOX (یکی از مهمترین مولکول ها در تشکیل بدن جنین) و متعاقبا بر تشکیل انگشتان و خونرسانی قلب، تاثیر گذار است.
علائم کمبود ویتامین A در طیور:
- 1. کاهش هچ و افزایش مرگ جنین ها: کمبود ویتامین A در تخم مرغ های نطفه دار، منجر به مرگ و میر جنین ها در هفته اول انکوباسیون می شود. اما اگر جنینی هم زنده بماند، آنقدر ضعیف خواهد بود که نتواند از تخم خارج شود و یا در صورت خروج از تخم، به سرعت خواهد مرد. همچنین در موارد شدید کمبود ویتامین A، سیستم قلبی عروقی جنین ها به درستی شکل نمی گیرد.
- 2. کاهش رشد جوجه ها: در جوجه های در حال رشد، کمبود ویتامین A باعث کاهش رشد، افسردگی، بی اشتهایی، عدم صرفه اقتصادی، افزایش مرگ و میر ناشی از عفونت ها و عدم تعادل می شود.
- 3. زکام تغذیه ای: علائم کمبود ویتامین A در دستگاه تنفس، به گونه ای است که بسیار شبیه به کوریزای عفونی، آبله طیور و یا برونشیت می باشد. ممکن است ندول های سفید کوچکی در مسیر تنفسی بینی، دهان و مری دیده شده و حتی به چینه دان نیز گسترش یابند. همچنین ممکن است توده هایی از اکسودای پنیری شکل در نای، چشم و بینی تشکیل شوند. کمبود ویتامین A در مرغان، منجر به ضعف، آشفته شدن پرها، کاهش در تولید تخم مرغ، وجود لکه های خون در تخم مرغ ها، افزایش حساسیت به انواع بیماری ها، التهاب، تورم و ترشحات آبکی از چشم و بینی می شود. پس از مدتی، ضایعات کازئوزه (پنیری شکل) در داخل چشم تجمع می کنند. چشم به طور کلی نکروز شده، از بین رفته و یک توده پنیری شکل در زیر پلک ها قرار می گیرد.
- 4. شب کوری: ویتامین A در بینایی نقش مهمی دارد. رتینال (فرم آلدهیدی رتینول) به اُپسین (opsins) در سلولهای شبکیه چشم متصل شده و نقش مهمی در تشخیص نور (به خصوص در شرایط کم نور) ایفا می کند. به همین علت، کمبود ویتامین A منجر به شب کوری می شود که اصلاحا به آن گزروفتالمی “Xerophthalmia” می گویند.
- 5. آسیب کلیوی: کمبود مزمن و طولانی مدت ویتامکین A منجر به آسیب کلیوی، ازوتمی و نقرس احشایی در طیور می شود.
ذخیره ویتامین A در بدن و درمان کمبود آن:
ویتامین A می تواند به شکل استرهای اسید چرب+ریتینیل در کبد ذخیره شود. به همین علت است که جگر، منبع غنی از ویتامین A به شمار می آید. به منظور رفع کمبود های شدید، لازم است تا ویتامین A، به میزان تقریبی 10000 واحد ویتامین A در هر کیلوگرم جیره لحاظ شود.
