دسته بندی:
بیماری نیوکاسل:
بیماری نیوکاسل توسط اورتوآوولاویروس پرندگان -1 (Avian orthoavulavirus 1) ایجاد شده و می تواند بیش از 236 گونه مختلف از پرندگان را آلوده کند. این بیماری، دستگاه گوارش، تنفس، عصبی، و تناسلی را تحت تاثیر قرار داده و می تواند در ماکیان واکسینه نشده، سبب تلفات 100 درصدی شود.
عامل بیماری نیوکاسل:
- خانواده ویروسی پارامیکسوویریده (Paramyxoviridae)
- اورتوآوولاویروس پرندگان -1 (Avian orthoavulavirus 1)
- ویروس بیماری نیوکاسل (NDV)
پاتوتیپ های نیوکاسل:
علائم بالینی بیماری، می توانند بسته به سن، جنس، سطح ایمنی، شرایط میزبان، حدت ویروس و… با یکدیگر متفاوت باشد. این امر می تواند فرایند تشخیص بیماری را تا حدودی دشوار کند. به عنوان مثال، ممکن است در مرغان تخمگذار واکسینهشده، تنها شاهد کاهش مصرف آب و غذا و کاهش در تولید تخم مرغ باشیم. و ممکن است در یک گله جوجه گوشتی واکسینه نشده، شاهد تلفات 100 درصدی باشیم. به همین علت، برای بیماری نیوکاسل، پاتوتیپ های متعددی مطرح شده است:
- فرم ولوژنیک (Velogenic): فرم ولوژنیک نیوکاسل، می تواند سبب مرگ و میر و درگیری شدید شده و خود به 2 دسته تقسیم بندی می شوند:
- فرم ولوژنیک ویسروتروپ (تمایل گوارشی): Viscerotropic Velogenic NDV (vvNDV)
- فرم ولوژنیک نوروتروپ (تمایل عصبی): Neurotropic Velogenic NDV (nvNDV):
- مزوژنیک (Mesogenic): این فرم، ملایم تر از حالت فوق بوده و قادر است تا در پرندگان جوان، سبب ایجاد بیماری عصبی شود.
- لنتوژنیک (Lentogenic): ویروس های متعلق به این دسته تمایل تنفسی داشته، خیلی ملایم بوده و به همین علت از آنها به عنوان واکسن استفاده می شود.
- فرم روده ای بدون علامت (Asymptomatic enteric): این ویروس ها هیچ بیماری بالینی ایجاد نمی کنند و تمایل گوارشی دارند، به همین علت از آنها به صورت رایج به عنوان واکسن استفاده می شود.
تاریخچه بیماری: اولین سند ثبت شده از درگیری با نیوکاسل به سال 1926 در جاوا اندونزی و سپس شهر نیوکاسل انگلستان برمیگردد. پس از آن، نام “نیوکاسل” به صورت رایج برای آن مورد استفاده قرار گرفت.
اهمیت نیوکاسل در اقتصاد:
بیماری نیوکاسل به طور مستقیم، تاثیر عمیقی بر میزان رفاه مردم دارد. به این خاطر که با درگیری های شدید نیوکاسل در یک منطقه و مرگ و میر بالا، میزان تولید پروتئین مورد نیاز برای جامعه کاهش می یابد. همچنین سایر هزینه های جانبی مرتبط با بیماری، سبب افزایش هزینه های تولید می شوند.
اهمیت بیماری نیوکاسل در سلامت انسان:
- ویروس نیوکاسل به ندرت از انسان جدا شده است. در آن موارد نیز، معمولا جداسازی ویروس از افرادی صورت گرفته است که در تماس مستقیم با پرندگان آلوده بوده اند و یا آنکه ویروس واکسن از آنها جداسازی شده است.
- به طور کلی، ویروس نیوکاسل، خطری برای انسان ندارد. اما اگر ویروس نیوکاسل، مستقیما در چشم یک انسان ریخته شود، سبب التهاب ملتحمه و قرمزی چشم (بدون درگیری قرنیه) می شود. همچنین اگر خود ویروس نیوکاسل به صورت داخل وریدی به فردی تزریق شود، می تواند سبب ایجاد برخی علائم شود.
- حتی اگر ویروس نیوکاسل به فردی تلقیح شود، نمی تواند از آن فرد به انسان دیگری منتقل شود.
مقاومت نیوکاسل نسبت به عوامل فیزیکی و شیمیایی:
به منظور انجام یک ضد عفونی موثر، بایستی در ابتدا از یک شوینده استفاده شده و مواد آلی زدوده شوند؛ سپس از ترکیبات ضد عفونی کننده ای همچون عوامل اکسید کننده و آلدهیدها استفاده شود. با انجام اینکار، ویروس به خوبی از بین خواهد رفت. بنابراین زدودن مواد آلی، از جمله الزامات انجام یک ضد عفونی مناسب است.
میزبانان نیوکاسل:
- ویروس نیوکاسل تاکنون توانسته است بیش از 236 گونه مختلف از 20 راسته پرندگان را آلوده کند.
- علاوه بر طیور، کبوترها و طوطی سانان نیز به ویروس آلودهمیشوند.
- تعداد زیادی از گونه های مختلف پرندگان، می توانند سبب انتقال و ایجاد درگیری در سالن مرغداری شوند. به همین علت، یکی از مهمترین اقدامات در پیشگیری از بیماری، دور نگه داشتن سایر پرندگان (مخصوصا کبوترها) از سالن پرورش است.
بروز و شیوع بیماری:
- بیماری نیوکاسل، یک مشکل در سطح جهانی است.
- از سال 2013 تا 2016، حدود 71 کشور عضور OIE، بیماری نیوکاسل را در طیور اهلی خود گزارش کرده اند.
- در میان این کشورها، کشورهای آسیایی و آفریقایی، درگیری و مشکلات جدی با نیوکاسل داشته اند.
نحوه انتقال و دوره کمون:
- ویروس نیوکاسل به راحتی به صورت افقی، از پرنده ای به پرنده دیگر منتقل می شود. ترشحات حلق و بینی پرندگان و همچنین مدفوع آنان، حاوی ویروس بوده و خطرناک هستند. همچنین، این امکان وجود دارد که گرد و غبار موجود در هوا، آلوده به ویروس نیوکاسل باشد.
- ویروس نیوکاسل، انتقال عمودی ندارد.
- دوره کمون نیوکاسل در درگیری های طبیعی بین 2 الی 15 روز (متوسط 6-5 روز) است.
علائم بیماری:
هیچکدام از علائم بیماری، برای نیوکاسل پاتوگنومونیک نیستند. به عبارت دیگر، هیچ علامت اختصاصی وجود ندارد که فقط در نیوکاسل دیدهشود. بلکه علائم، در سایر بیماری ها نیز مشابه بوده و باید از هم تفریق داده شوند.
- بی حالی
- التهاب ملتحمه
- تورم صورت
- خروج ترشحات از دهان پرنده (اگر سر پرنده به سمت پایین گرفته شود).
- مدفوع سبز و آبکی
- لرزش، ترمور، چرخش سر و فلجی بال و پا (در فرم های عصبی نیوکاسل).
تشخیص و جداسازی ویروس نیوکاسل:
به منظور جداسازی عامل، بایستی با استفاده از سواب، از نای، محوطه حلق و کلواک پرنده، نمونه گیری کرد. همچنین می توان از مغز، کبد و طحال و یا اندام های دارای ضایعات، نمونه برداری بافتی انجام داد. سپس، لازم است تا نمونه ها در کنار یخ، به آزمایشگاه منتقل شده و تست های لازم برای تشخیص بیماری انجام شوند.
لازم به ذکر است که واکسن زنده نیوکاسل در تمامی مزارع پرورشی در حال استفاده است. بنابراین، در هر حال، ویروس واکسن حضور داشته و آنتی بادی حاصل از آن در تست های تشخیصی، مثبت می شود. اما اگر در منطقه ای، ویروس نیوکاسل حضور نداشته باشد و برای اولین بار وارد درگیری رخ دهد، آنگاه تست های سرولوژیک، می توانند ارزش تشخیصی داشته و مواجه ویروسی را تایید کنند. به همین علت، مساله ای که از دیدگاه دامپزشکان دارای اهمیت است، میزان تیتر آنتی بادی در تست HI و متعاقبا محافظت گله می باشد.
از آنجایی که علائم بیماری های ذیل، شبیه به نیوکاسل است، باید از یکدیگر تفریق داده شوند:
- انفلوانزای فوق حاد
- درگیری با آسپرژیلوس
- درگیری با مایکوپلاسما
- لارینگوتراکئیت عفونی
- وبای طیور
- برونشیت عفونی
اقدامات مدیریتی و واکسیناسیون:
بیماری نیوکاسل، هیچگونه درمان اختصاصی ندارد. بنابراین اهداف اصلی مدیریتی، شامل رعایت بایوسکوریتی، ممانعت از ورود ویروس به گله و محافظت از پرندگان، از طریق واکسیناسیون است.
به طور کلی می توان واکسن های موجود نیوکاسل را در 3 دسته بندی اصلی قرار داد:
- واکسن های زنده نیوکاسل: این واکسن ها را می توان به شیوه های مختلفی از جمله قطره چشمی، اسپری و یا آب آشامیدنی به کار برد. واکسن های زنده نیوکاسل به صورت تکی و یا دو گانه زنده وجود داشته و قابل استفاده هستند.
- رایج ترین ترکیب، واکسن زنده نیوکاسل + برونشیت است که کاربرد وسیعی در سالن های پرورشی دارد.
- واکسن های غیر فعال (کشته) نیوکاسل: این واکسن ها باید تزریق شوند و معمولا به اشکال ذیل وجود دارند:
- واکسن دو گانه نیوکاسل+ آنفلوانزا
- واکسن سه گانه نیوکاسل + برونشیت + سندرم افت تولید تخم مرغ
- واکسن سه گانه نیوکاسل + آنفلوانزا + گامبورو
- واکسن چهار گانه نیوکاسل + برونشیت + سندرم افت تولید تخم مرغ + گامبورو
- واکسن چهار گانه نیوکاسل + برونشیت + سندرم افت تولید تخم مرغ + کوریزای عفونی
- واکسن چهار گانه نیوکاسل + برونشیت + سندرم افت تولید تخم مرغ + سندرم کله بادی
- واکسن چهار گانه نیوکاسل + برونشیت + سندرم افت تولید تخم مرغ + رئوویروس
- واکسن های نوترکیب: معمولا واکسن هایی هستند که با قرار دادن آنتی ژن F نیوکاسل در یک وکتور (معمولا هرپس ویروس بوقلمون) ساخته شده اند.
برای دیدن انواع واکسن های بیماری نیوکاسل اینجا کلیک کنید.
اهمیت واکسیناسیون طیور بومی:
ویروس نیوکاسل قادر است تا در جمعیت طیور بومی و صنعتی گردش کند و از این طریق، همواره سبب درگیری سالن های پرورشی طیور، تلفات و خسارات اقتصادی شود. بنابراین واکسیناسیون از جمله مهمترین اقدامات برای کنترل موثر بیماری نیوکاسل در یک منطقه می باشد. هدف از واکسیناسیون طیور بومی، آن است که بروز بیماری و همچنین میزان انتشار آن، کاهش یابد. به همین منظور، واکسیناسیون طیور بومی از جمله اقدامات پیشگیرانه صورت گرفته در راستای کاهش شیوع بیماری است (لینک خبر: https://irna.ir/xjX55Y).
منابع:
Charkhkar, S., Bashizade, M., Sotoudehnejad, M., Ghodrati, M., Bulbuli, F., & Akbarein, H. (2024). The evaluation and importance of Newcastle disease’s economic loss in commercial layer poultry. Journal of Poultry Sciences and Avian Diseases, 2(1), 1-4
https://doi.org/10.61838/kman.jpsad.2.1.1
https://www.iana.ir/fa/tiny/news-135112
https://extension.msstate.edu/publications/newcastle-disease-backyard-chickens
