تاریخچه:

ویروس کم خونی عفونی ماکیان (سویه Gifu‐1) اولین بار توسط Yuasa و همکارانش در سال 1979 در ژاپن، جداسازی شد. البته بر اساس برخی از مطالعات قدیمی، می توان اظهار داشت که ویروس CIAV حداقل از سال های 1959 در ایالات متحده حضور داشته است. به علاوه، علائم این بیماری (از جمله آنمی آپلاستیک) خیلی قبل تر از سال 1979 شناسایی شده‌بودند. در دهه 1990 میلادی، پیشرفت های چشمگیری در مورد این بیماری انجام شد که منجر به ساخت واکسن ها و روش های تشخیصی جدید شد.

عامل بیماری کم خونی عفونی:

عامل این بیماری، ویروس کم خونی عفونی ماکیان (CIAV) از جنس Gyrovirus و از خانواده ی Anelloviridae است.

مقاومت ویروس به عوامل فیزیکی و شیمیایی:

• ویروس کم خونی عفونی، نسبت به عوامل فیزیکی و شیمیایی بسیار مقاوم است.
• ویروس نسبت به تیمار شدن با اتیل اتر 50 % به مدت 18 ساعت، مقاوم است.
• تیمار کردن ویروس با گلوترآلدهید 1 % به مدت 10 دقیقه، و یا فرمالدهید 5% به مدت 24 ساعت، در دمای اتاق، توانست ویروس را به طور کامل غیرفعال کند.
• گازدهی با اتیلن اکساید یا فرمالدهید در طی 24 ساعت، نتوانست ویروس را به طور کامل از بین ببرد.
• ضد عفونی کننده هایی که بر پایه صابون های آمفوتریک و یا ارتودیکلروبنزن هستند، در برابر ویروس موثر نبودند.
• ترکیبات یده و هیپوکلریت، توانسته اند در دوز بالا، و پس از 2 ساعت، موثر باشند.
• ویروس CIAV می تواند محیط اسیدی (با PH: 3) را تا 3 ساعت تحمل کند.
• ویروس به دمای 80 درجه سانتی گراد (تا 15 دقیقه) مقاوم است. و اگر ویروس به صورت لیوفیلیزه در دسترس باشد، می تواند در برابر دمای 120 درجه سانتی گراد تا 30 دقیقه مقاومت کند.

با توجه به مقاومت بسیار بالای ویروس کم خونی عفونی نسبت به عوامل فیزیکی و شیمیایی، توصیه می شود تا از ضد عفونی کننده موثر استفاده شود.

میزبان بیماری:

• CIAV یک ویروس همه جایی است که در تمامی کشورهای تولید کننده مرغ، وجود دارد.
• به طور کلی، ویروس های کم خونی عفونی، شبیه به یکدیگر بوده و از لحاظ پاتوژنیسیته، تفاوت محسوسی با یکدیگر ندارند.
• ماکیان (مرغ و خروس) تنها میزبانان شناخته شده­ی CIAV هستند. به عنوان مثال، طی مطالعات، ویروس خالص در سن یک روزگی به جوجه بوقلمون ها داده شد تا بیمار شوند، اما آنها مقاوم بوده و حتی در بدنشان، آنتی بادی هم تولید نشد. به همین علت، باید گفت که بیماری فقط در ماکیان وجود دارد.

نحوه انتقال بیماری کم خونی عفونی:

ویروس کم خونی عفونی قادر است تا هم به صورت افقی (از مرغی به مرغ دیگر) و هم عمودی (از مادر به جوجه)، انتقال یابد.

• انتقال افقی ویروس، بیشتر از طریق مدفوعی-خوراکی رخ می دهد. میزان بالایی از ویروس در مدفوع پرندگان آلوده، شناسایی شده است. فلذا، بستر آلوده یک مرغداری، می تواند به راحتی سبب انتقال بیماری شود.
• انتقال عمودی: زمانی رخ می دهد که مرغان مادر به ویروس آلوده شده و سپس آلودگی را به جوجه های خود منتقل کنند. بر اساس بررسی های صورت گرفته در مرغداری ها، اگر گله ای به ویروس آلوده شود، ویروس را تا حدود 9 هفته به جوجه ها منتقل می کند و اوج این انتقال در هفته اول تا سوم پس از آلودگی رخ می دهد.

دوره کمون:

• معمولا علائم بالینی در حدود 12-10 روز پس از ورود ویروس ظاهر می شوند.
• مرگ و میر جوجه ها معمولا از روز 14-12 شروع می شود.
• اگر شدت درگیری در یک گله بالا باشد، این امکان وجود دارد که 2 بار به پیک تلفات برسد.

علائم بالینی:

• پرندگان درگیر، بی حال و رنگ پریده بوده و وزن­گیری کاهش می یابد.
• معمولا مرگ و میر جوجه ها، در حدود 28-12 روز پس از ورود ویروس رخ می دهد.
• میزان مرگ و میر معمولا از 30 % بیشتر نمی شود.
• با بروز عفونت های ثانویه، علائم بالینی بیشتری در گله ظاهر می شود.

بررسی هماتوکریت در بیماری کم خونی عفونی:

• تنها علامت اختصاصی در عفونت با CIAV، کم خونی (آنمی) است که حدودا 14 الی 16 روز پس از تلقیح ویروس، به اوج می رسد. در موارد آنمی، میزان هماتوکریت پرنده افت می کند و در محدوده ی 27-6 % قرار می گیرد. (به طور کلی، هماتوکریت بالاتر از 27 % طبیعی است) بعد از درگیری با ویروس کم خونی عفونی، میزان هماتوکریت کاهش پیدا کرده و پس از گذشت حدود 20-14 روز، ممکن است به 6 % برسد.
• درگیر با بیماری هایی از جمله کم خونی عفونی (CIA) و گامبورو (IBD)،سبب تضعیف شدید سیستم ایمنی شده و می تواند منجر به درگیری های شدیدتر شود.

پاتولوژی:

شدت جراحات در بیماری کم خونی عفونی ماکیان، به راه انتقال عفونت، سن درگیری، دوز ویروسی و وضعیت دستگاه ایمنی پرنده، بستگی دارد. همچنین، این احتمال وجود دارد که بیماری کم خونی عفونی با سایر عوامل بیماری زا همراه شود. موارد ذیل از جمله مهمترین علائم بیماری کم خونی عفونی هستند:

• آتروفی تیموس: پایدارترین علائم بیماری است.
• آتروفی مغز استخوان: شاخص ترین جراحت در بیماری است.
• آتروفی بورس فابرسیوس: ارتباط کمتری با بیماری CIA دارد، اما در مواردی، کاهش اندازه بورس مشاهده شده‌است.
• خونریزی در مخاط پیش معده، خونریزی های عضلانی و کم خونی شدید

افزایش مقاومت به بیماری، با افزایش سن:

با افزایش سن، ماکیان نسبت به بیماری مقاوم می شوند. به عبارت دیگر، حساسترین سن برای درگیر شدن جوجه ها به بیماری، در 3 هفته اول زندگی است و پس از آن، مقاومت افزایش می یابد. به طور کلی، در جوجه هایی با سن کمتر از 6 هفته، وجود علائم بیماری، تغییرات هماتولوژیک، جراحات بالینی و میکروسکوپی و تاریخچه گله، می توانند به تشخیص بیماری کمک کنند.

تشخیص بیماری کم خونی عفونی:

• ویروس CIAV را می توان از اکثر بافت ها، سلولهای لایه بافی کوت و محتویات رکتال جداسازی کرد. لنفوسیت های جداشده از طحال و یا لایه بافی کوت، منابع ارجح برای جداسازی ویروس هستند. برای جداسازی ویروس، می توان نمونه مذکور را به مدت 5 دقیقه در دمای 70 درجه قرار داد (تا سایر آلودگی ها از بین بروند) و بعد جداسازی ویروس را انجام داد.

اقدامات مدیریتی:

• رعایت بیوسکوریتی و انجام ضد عفونی: ویروس کم خونی عفونی بسیار مقاوم است و نیاز است تا ضد عفونی با شدت و دقت بیشتری انجام شود.
• ریشه کن کردن ویروس CIAV از مرغداری ها تقریبا غیر ممکن است. بنابراین واکسیناسیون از ارکان اساسی کنترل بیماری می باشد.