دسته بندی:
مقدمه:
سندرم افت تولید تخم مرغ (Egg Drop Syndrome) اولین بار در سال 1976 شناسایی شد به همین علت به آن EDS76 نیز می گویند. این بیماری بر اثر زیرگروه 3 از خانواده آدنوویروس ها به وجود می آید.
عامل بیماری سندرم افت تولید تخم مرغ:
- نام ویروس: آدنوویروس اردکی 1 (DAdV-1) که به آن EDSV نیز می گویند.
- متعلق به: جنس آت آدنوویروس (Atadenovirus) از خانواده آدنوویروس ها.
اهمیت اقتصادی:
این بیماری، هم در مرغ مادر و هم در مرغ تخمگذار از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در هر دو مورد می تواند باعث کاهش تولید تخم مرغ شود و در مرغ مادر می تواند سبب کاهش جوجه آوری و هچ نیز شود. از سوی دیگر، ویروس EDS می تواند به صورت عمودی منتقل شود. یعنی آلودگی مرغ مادر جوجه هایش را نیز آلوده می کند.
اهمیت بیماری در سلامت انسان:
این ویروس فقط باعث ایجاد بیماری در طیور می شود و هیچ خطری برای انسان ندارد.
حساسیت و مقاومت ویروس به ضد عفونی کننده ها:
ویروس EDS از جهاتی بسیار مقاوم است و می تواند شرایط اسیدی از pH 3 تا 10 را تحمل کند. همچنین نسبت به کلروفرم مقاومت است. و اگر بخواهیم آن را با گرما از بین ببریم، لازم است تا حداقل از دمای 60 درجه به مدت 30 دقیقه استفاده شود.
مرغداران باید در مرغداری های تخمگذار و مادر از ضد عفونی موثر و قدرتمند (ترجیحا حاوی گلوترآلدهید یا فرمالدهید) برای از بین بردن این ویروس استفاده کنند.
میزبان ویروس و میزان شیوع بیماری:
این بیماری از اهمیت بسیار زیادی در مرغان تخمگذار برخوردار است. همچنین اعتقاد بر این است که اردک ها و غاز ها، میزبانان طبیعی این ویروس اند. به همین شکل، این ویروس در سرتاسر جهان، از مرغ و اردک جداسازی گردید. اما تا کنون، در ماکیان ایالات متحده آمریکا و کانادا گزارش نشده است.
نحوه انتقال بیماری سندرم افت تولید تخم مرغ:
بیماری EDS سه فرم اصلی دارد:
1.فرم کلاسیک (درگیری مرغ مادر و آلودگی جوجه هایش):
در این حالت، مرغ مادر درگیر ویروس می شود و چون ویروس توانایی انتقال عمودی دارد، به راحتی به تخم مرغ های جنین دار و متعاقبا جوجه ها منتقل می شود. البته تعداد تخم های درگیر نبستا اندک است. اما بعد از آنکه خود جوجه های درگیر رشد می کنند و به سن تولید تخم مرغ می رسند، به عنوان یک منبع عفونت، ویروس را پخش می کنند و سایر جوجه ها را آلوده می کنند.
2.فرم بومی (انزئوتیک):
در برخی مناطق، ویروس بومی گردیده و مرغان تخمگذار آن منطقه را درگیر می کند.
- در این حالت، احتمال دارد که شانه های تخم مرغ، آلوده به ویروس باشند.
- همچنین ممکن است ویروس از طریق مدفوع یا ترشحات رحم پرنده آلوده منتقل گردد.
- در برخی موارد، مرغداران دان اضافی خود را به یکدیگر می فروشند. در این حالت نیز احتمال دارد ویروس از طریق غذای آلوده منتقل گردد.
فرم تک گیر (اسپورادیک):
فرم تک گیر سندرم افت تولید، معمولا به خاطر انتقال ویروس از اردک یا غازهای وحشی به مرغان، رخ می دهد. به همین علت توصیه می شود که حتما مزارع تولیدی از آبگیرها، تالاب ها و مکان های اجتماع پرندگان وحشی دور باشند. این امر به این دلیل است که ویروس از طریق مدفوع اردک در آب پخش می شود و به راحتی فارم پرورشی را درگیر می کند.
باید توجه داشت که اگرچه اسم این حالت از درگیری “تک گیر” است، اما می تواند سرمنشا یک خسارت سنگین در تمامی مرغداری های تخمگذار آن منطقه شود. چون معمولا در ابتدا ویروس از طریق اردک و غاز های وحشی به یک مرغداری منتقل می شوند. و بعد آن فارم سبب آلودگی سایر مزارع پرورشی می شود و بعد ویروس در آن منطقه به صورت بومی در می آید.
علائم سندرم افت تولید تخم مرغ:
- معمولا بعد از ورود ویروس به گله، حدود 7 الی 17 روز طول می کشد تا اولین علامت های بیماری مشاهده گردد.
- در مرغداری های تخمگذاری که تخم مرغ قهوه ای تولید می کنند، اولین نشانه، از دست دادن رنگدانه ی پوسته و سفید شدن تخم مرغ است.
- پوسته تخم مرغ ها نازک و شکننده می شوند.
- سطح پوسته دارای دانه هایی بوده و حالتی شبیه به سنباده پیدا می کنند که به آن Sandpaper Texture می گویند..
- بعد از شروع علائم، میزان تولید تخم مرغ به شدت و ناگهانی کاهش پیدا میکند (تا 40 % کاهش تولید) و ممکن است تا چند هفته طول بکشد (حدود 4 الی 10 هفته).
- اگرچه یکسری علائم بالینی از جمله اسهال یا بی اشتهایی برای این بیماری ذکر شده است، اما این موارد اختصاصی نیست.
- لازم به ذکر است که ابتلا به ویروس EDS در جوجه های گوشتی، باعث ایجاد بیماری بالینی نمی شود.
تشخیص بیماری سندرم افت تولید تخم مرغ:
این بیماری، علائم بالینی اختصاصی ندارد. از طرفی، تغییرات ایجاد شده در تخم مرغ ها نیز ممکن است بر اثر سایر عوامل به وجود بیایند. بنابراین تشخیص قطعی آن کمی دشوار است. اما می توان تخم مرغ های آلوده با ظاهر نامناسب را جمع آوری کرد و برای تشخیص به آزمایشگاه ارسال نمود تا با استفاده از تست PCR، شناسایی انجام شود.
اقدامات مدیریتی، درمانی:
- از آنجایی که ویروس از مادر منتقل می شود، باید جوجه تخمگذار سالم را از گله مادر غیر درگیر تهیه کرد.
- ضد عفونی محیط، رعایت نظافت، دور بودن فارم از محل تجمع پرندگان آبزی وحشی، از جمله موارد مهم هستند.
- شانه تخم مرغ ها، دان سایر مرغداری ها و غیره، عامل انتقال بیماری هستند.
- لازم به ذکر است که در عمل، هیچ داروی ضد ویروس EDS در صنعت طیور وجود نداشته و این بیماری هیچگونه درمان اختصاصی ندارد. بنابراین بیشترین تاکید بر واکسیناسیون، ضد عفونی، درمان حمایتی و مدیریت صحیح است. اما در صورت ابتلای گله به این بیماری، میتوان از محصولات حاوی کلسیم و پروتئین و همچنین مولتی ویتامین ها استفاده کرد.
واکسیناسیون علیه سندرم افت تولید تخم مرغ:
- بعد از ورود ویروس (چه واکسن چه ویروس وحشی) به بدن پرنده، دستگاه ایمنی درگیر می شود و تولید آنتی بادی میکند. این پادتن ها در خون افزایش می یابند و حدود 4 الی 5 هفته بعد به اوج خود می رسند که می توان از تست الایزا برای سنجش آن استفاده کرد.
- عملا تمامی مزارع تولیدی مرغ تخمگذار و مادر، از واکسن غیرفعال حاوی ادجوانت امولوسیون روغنی EDS استفاده می کنند. این واکسن به خوبی موثر بوده و محافظت مناسبی عیله سندرم افت تولید، ایجاد می کند.
- واکسن EDS به صورت ترکیب با سایر واکسن ها و به شکل واکسن های 3 گانه یا 4 گانه عرضه می شوند.
- بهترین زمان واکسیناسیون، حدود 1 ماه قبل از شروع تولید تخم مرغ است.
