دسته بندی:
مقدمه: اهمیت کیسه زرده در ایمنی مادری
یکی از مسائل مهم در عدم ابتلای جوجه ها به بیماری های مختلف در سنین ابتدایی، انتقال موثر ایمنی مادری می باشد. بنابراین لازم است که آنتی بادی های محافظت کننده به درستی از بدن مادر به تخم مرغ جنین دار و جوجه ی حاصل از آن، منتقل شوند. مهمترین آنتی بادی در این خصوص، ایمونوگلوبولین G (IgG) است که در طیور به آن IgY می گویند.
در بدن مرغ مادر، آنتی بادی های حفاظت کننده به درون فولیکول های تخمدان نفوذ کرده و در زرده تجمع می یابند. پادتن های تجمع یافته در کیسه زرده، بایستی جذب گردش خون جوجه شوند تا بتوانند از آن محافظت کنند. در حقیقت، جذب کیسه زرده، حتی قبل از تولد جوجه شروع می شود و بعد از تولد جوجه نیز ادامه می یابد.
اگر کیسه زرده جوجه دچار عفونت باشد، آنتی بادی های مادری جذب خون نشده و جوجه نسبت به انواع عفونت ها حساس می شود. در نتیجه حتی اگر بر اثر عفونت کیسه زرده تلف نشود و زنده بماند، معمولا وازد می شود و رشد خوبی نخواهد داشت.
عامل عفونت کیسه زرده:
- باکتری اشریشیا کلی بیماری زای طیور (APEC) عامل ایجاد عفونت کیسه زرده است که معمولا با عفونت ناف نیز همراه می باشد.
- باکتری coli ، تنها عامل ایجاد کننده عفونت کیسه زرده نیست، اما در 70 % از جوجه های دچار عفونت کیسه زرده جداسازی شده است. بنابراین، از میان انواع باکتری هایی که می توانند باعث این بیماری شوند، اشریشیا رایج ترین است.
- تحقیقات نشان می دهد که دو باکتری coli و انتروکوکوس فیکالیس، عامل 50 % از مرگ و میر های هفته اول زندگی جوجه های تخمگذار هستند.
علاوه بر باکتری اشریشیا کلی، عوامل ذیل نیز می توانند سبب عفونت کیسه زرده و عفونت ناف شوند:
- گونه های مختلف از باکتری کلبسیلا (Klebsiella spp.)
- باکتری پروتئوس (Proteus spp.)
- باکتری سالمونلا (salmonellae)
- باکتری استافیلوکوکوس (staphylococci)
- باکتری انتروکوکوس (enterococci)
- باکتری باسیلوس (Bacillus spp.)
- باکتری کلستریدیا (clostridia)
- باکتری سودوموناس (Pseudomonas): باکتری سودوموناس (به خصوص سودوموناس آئروژینوزا) می تواند علاوه بر عفونت کیسه زرده، به عنوان یک عامل فرصت طلب عمل کرده و سبب ایجاد عفونت در دستگاه تنفس، کیسه های هوایی، سینوس ها، چشم و ملتحمه شود.
اغلب باکتری های مدفوعی از جمله پروتئوس (از خانواده انتروباکتریاسه) در حالت عادی در قسمت انتهایی دستگاه گوارش زندگی می کند. اما در صورت آلوده شدن سطح تخم مرغ های جنین دار به مدفوع، می تواند از پوسته رد شده و به درون تخم مرغ نفوذ کند. نهایتا یا جنین بر اثر این آلودگی می میرد و یا در صورت تولد، دچار عفونت کیسه زرده می شود.
نحوه انتقال باکتری:
- آلودگی سطح تخم مرغ های جنین دار و بالا بودن آلودگی در کارخانه های جوجه کشی، از مهمترین عوامل ایجاد عفونت کیسه زرده هستند.
- این امکان وجود دارد که مرغ مادر، به دلیل تلقیح مصنوعی (بیشتر در بوقلمون) و یا هر علت دیگری، رحم آلودگی پیدا کند و این مساله سبب آلودگی تخم مرغ ها شود.
- جا به جایی باکتری اشریشیا کلی از روده جوجه نیز یکی از عوامل ایجاد کننده عفونت کیسه زرده است.
لازم به ذکر است که باکتری اشریشیا کلی حتی از تخم مرغ های سالم نیز جداسازی می شوند، اما مقدار آن بسیار اندک است. به عبارت دقیق تر، بررسی ها نشان می دهد که بین 0.5 الی 6 % از تخم مرغ های مرغان سالم، دارای این باکتری هستند. اما زمانی که باکتری را به مرغان تلقیح کردند، میزان انتشار اشریشیا در تخم مرغ هایشان تا 26 % افزایش یافت.
- باید توجه داشت که میزان تلفات در هفته اول پرورش، ارتباط معنی داری با میزان تلفات در کل دوره پرورش دارد. بنابراین این دوره از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر مرغداری میخواهد دوره پرورش مطلوبی داشته باشد، باید میزان تلفات گله در هفته اول به زیر 1 % برسد.
- باکتری اشریشیا کلی دارای انواع مختلفی است و شدت عفونت ایجادی توسط یک سویه، ممکن است با سویه دیگر متفاوت باشد.
- یکسری فاکتورها و ژن ها در افزایش شدت عفونت کیسه زرده نقش دارند که از میان آنها می توان به فیمبریه (fimbriae) اشاره کرد.
- درصد بسیار بالایی از باکتری های coli جدا شده از تلفات هفته اول، دارای ژن های حدت ipaH (حمله به سلولها و ماندگاری در آنها)، ژن eae (اتصال به سلول و ایجاد جراحات) و ژن cdt (تورم و نهایتا مرگ یاخته ها) بوده اند.
مرگ و میر جوجه ها
برخی از جوجه ها، قبل از اینکه از تخم بیرون بیایند و هچ شوند، مغلوب عفونت می شوند و می میرند. معمولا این مرگ و میر در اواخر دوره انکوباسیون رخ می دهد. اما اگر جوجه در کارخانه جوجه کشی تلف نشود، به احتمال خیلی زیاد در هفته اول پرورش خواهد مرد. این نکته از آن جهت دارای اهمیت است که جوجه های درگیر، به یک منبع ایجاد عفونت برای سایر جوجه ها تبدیل می شوند.
میزان عفونت کیسه زرده و متعاقبا مرگ و میر ناشی از آن در هفته اول دیده می شود و معمولا بعد از آن فروکش می کند. اما جوجه هایی هستند که با وجود عفونت، زنده مانده و در هفته های آتی تلف خواهند شد و یا وازد شده و رشد خوبی نخواهند داشت.
علائم بیماری عفونت کیسه زرده:
- تورم، قرمزی، ادم و التهاب، از جمله نشانه های عفونت کیسه زرده و ناف هستد.
- معمولا شکم جوجه متورم می شوند و عروق آن پر خون هستند.
- معمولا کیسه زرده متورم می شود. هم به این علت که جذب نشده است و هم اینکه محصولات التهابی به آن افزوده شده اند.
- رنگ کیسه زرده و قوام آن تغییر می کند.
- معمولا کیسه زرده بوی بدی می دهد. همچنین ممکن است اگزودای واضحی در آن دیده شود.
- در موارد شدید، پوست ناحیه شکم نیز دچار عفونت و لیز سلولی می شود و ظاهری خیس و کثیف پیدا می کند.
- بی اشتهایی، لاغری شدید
- چسبیدن مدفوع به مقعد، دهیدراتاسیون و نقرس احشایی از جمله سایر علائم عفونت کیسه زرده هستند.
- به علت تورم ناحیه شکم جوجه، نمی تواند به درستی گام بردارد و به سختی راه خواهد رفت. این قضیه می تواند سبب بر هم خوردن توزیع وزن بر روی پاها و عدم تعادل جوجه شود.
پایین بودن دمای سالن در ابتدای ورود جوجه و همچنین گرسنه نگه داشتن آنان، سبب افزایش تلفات ناشی از عفونت کیسه زرده می شود. میزان تلفات ناشی از عفونت کیسه زرده می تواند از کمتر از 1 % تا حدود 90 % متغییر باشد و سبب خسارات اقتصادی سنگین شود.
اگر جوجه زنده بماند، عواقب عفونت کیسه زرده عبارت خواهند بود از:
- محرومیت جوجه از مواد غذایی مفیدی که از بدن مرغ مادر به زرده وارد شده است.
- عدم جذب آنتی بادی های مادری که سبب کاهش ایمنی و افزایش حساسیت نسبت به بیماری ها می شود.
- معمولا باکتری از کیسه زرده به سایر اندام ها انتشار یافته و دچار عفونت در محوطه صفاقی، چرک و عفونت دور قلب و کبد خواهد شد.
- وازد شدن جوجه و عدم وزن گیری.
تشخیص بیماری:
با توجه به علائم بالینی و کالبد گشایی می توان عفونت کیسه زرده و ناف را تشخیص داد.
اقدامات درمانی:
- می توان با توجه نظر دکتر دامپزشک فارم، جوجه های مبتلا را از گله حذف کرد.
- همچنین می توان با در نظر گرفتن نتایج آنتی بیوگرام، از طیف متنوعی از آنتی بیوتیک ها استفاده کرد.
- همچنین درمان های حمایتی، استفاده از ویتامین ها و انجام ضد عفونی مناسب (مخصوصا در کارخانه های جوجه کشی) از جمله اقدامات کمک کننده هستند.
