ریکتز (Rickets)

ریکتز (Rickets) به حالتی گفته می شود که استخوان ها و اسکلت بدن، بر اثر کمبود ویتامین D3 یا کلسیم و فسفر، دچار ضعف و نرمی (استئومالاسی) می شوند. استئوپروزیس (Osteoporosis) نیز واژه ای است که به پوکی استخوان اشاره دارد. هر سه مورد (ویتامین D3، کلسیم و فسفر) نقش مهمی در بروز ریکتز، کاهش تولید تخم مرغ، نازک شدن پوسته تخم مرغ ها، مشکلات استخوانی، نرمی و شکنندگی استخوان دارند. در واقع ارتباط میان این سه، آنچنان نزدیک است که متابولیسم کلسیم و فسفر با ویتامین D3 گره خورده است. در این بخش، به جای بررسی جداگانه هر ماده مغذی، به هر سه ی آنها می پردازیم.

علائم ریکتز:

مشخص ترین علائم بیماری ریکتز (و کمبود ویتامین D3 و کلسیم و فسفر) عبارت اند از:

پرنده به سختی راه می رود:

از جمله اولین علائمی که در جوجه های در حال رشد و یا پولت تخمگذار و مادر دیده می شود، به سختی راه رفتن و رشد ضعیف است. با افزایش شدت بیماری ریکتز، استخوان های پرنده استحکام خود را از دست می دهند و خم می شوند. پرنده تمایلی به راه رفتن ندارد و بیشتر اوقات در یک گوشه می نشیند، و اگر جوجه را مجبور به حرکت کنیم، به سختی چند قدم برداشته و دوباره می نشیند.

نرم و انعطاف پذیر شدن نوک و جناغ:

این موضوع در نوک پرنده بیشتر مشهود بوده و طی معاینه بالینی، به راحتی قابل تشخیص است. از آنجایی که کلسیفیکاسیون به درستی صورت نگرفته است، نوک همچون یک جسم پلاستیکی، انعطاف پذیر می شود. جناغ نیز در وضعیتی مشابه کج می شود.

نازک شدن پوسته و افزایش موارد تخم مرغ های شکسته و لمبه :

در مرغان تخمگذار، اولین علائم کمبود ویتامین D3 زمانی پدیدار می شود که پرنده به مدت 2 هفته از این ویتامین محروم باشند. اولین نشانه، نازک شدن پوسته تخم مرغ ها، افزایش موارد تخم مرغ های شکسته و کاهش تولید است. کمبود می تواند آنقدر شدید شود که مرغ از ناحیه پا دچار ضعف شود و نوک، پنجه و استخوان جناغ نرم شوند. در این شرایط، استخوان جناغ از حالت طبیعی خود خارج و خمیده می شود.

افزایش شکنندگی استخوان

نرم شدن دنده ها و ایجاد برجستگی در محل اتصال دنده به ستون فقرات:

کمبود ویتامین D3 و کلسیم می تواند سبب ایجاد برجستگی هایی در ناحیه اتصال غضروف به استخوان دنده (costochondral junction) شود که این حالت در کالبد گشایی، قابل رویت است. فشار بر سیستم تنفسی، باعث ایجاد مشکلات دیگری از جمله آسیت می شود.

حتی کمبود متوسط نیز، می تواند باعث ریکتز شود

برای بروز بیماری ریکتز، لازم نیست تا کمبود ویتامین D3 بسیار شدید باشد، حتی در صورت کمبود متوسط ویتامین D3 نیز، احتمال بروز کندرودیستروفی افزایش می یابد، مخصوصا اگر جوجه از نظر سطوح کلسیم و فسفر نیز دچار کمبود باشد. به همین منظور همواره توصیه می شود تا در طول دوره پرورش، با نظر دکتر دامپزشک از ویتامین و مکمل های حمایتی استفاده شود.

تاثیر ریکتز بر دستگاه تنفس: زمانی که کمبودهای تغذیه ای سبب بیماری ریکتز و آسیب به ساختار دنده ها می شود، این مساله بر ریه فشار می آورد و تنفس را با اختلال مواجه می کند. به عبارت دقیق تر، دنده همچون یک قفس عمل میکند و زمانی که از حالت طبیعی خارج شود، اجازه ی تحرک طبیعی را به دستگاه تنفس نمی دهد. این موضوع می تواند سبب موارد ذیل شود:

• افزایش تعداد تنفس: پرنده نمی تواند تنفس عمیق داشته باشد، در نتیجه تنفس سطحی می شود.
• افزایش احتمال ابتلا به بیماری های تنفسی: با افزایش تعداد تنفس، مکانیسم های طبیعی فیلتر کردن هوا، مختل می شود و احتمال ابتلا به انواع عفونت های تنفسی به شکل قابل توجهی بالا می رود.
• کاهش سطوح گاز دی اکسید کربن و اکسیژن
• افزایش موارد آسیت (در اثر کاهش سطح اکسیژن). در واقع فرایندهای پیچیده و متعددی وجود دارند که طی آن ها، کمبود کلسیم یا ویتامین D3 می توانند سبب بروز آسیت شوند. بدین صورت که در صورت کمبود و بروز ریکتز، دنده ها در فرم طبیعی خود نبوده و بر سیستم تنفس فشار می آورند، کارایی دستگاه تنفس کم شده و به اندازه گذشته توانایی تامین اکسیژن را ندارد، در نتیجه فشار بیشتری بر قلب و دستگاه گردش خون وارد می شود تا بتواند اکسیژن بیشتری را به سلولها برساند، و این موضوع در نهایت منجر به آسیت می شود.